Weemoed in Brazilië: buurman Chávez is dood

Het stormde alsof de wereld zou vergaan in Rio de Janeiro, luttele uren na het nieuws dat de Venezolaanse president Hugo Chávez was overleden. De bliksem sloeg tientallen keren in en de storm kostte vier mensen het leven. Op Twitter waren de grappen snel gemaakt: „De dood van Chávez brak het eerste zegel van de Apocalyps in de vorm van regen in Rio de Janeiro”.

De dood van Chávez verenigt de Brazilianen in hun gevoel voor dramatiek en humor. Sinds diens overlijden berichten de media onafgebroken over ‘el commandante’. Serieuze analyses over de toekomst van Venezuela worden afgewisseld met beelden van rouwende chavisten. Maar tussen de regels door heerst ook weemoed: zonder de kleurrijke Chávez zal de Latijns-Amerikaanse politiek in de toekomst veel minder leuk zijn.

Dat Hugo Chávez geen blad voor de mond nam, maakte hem voor velen in de wereld vaak een clown, maar niet per se in Brazilië. Noemde hij de Amerikaanse president George W Bush eens publiekelijk een ezel? Raakte hij verzeild in een scheldpartij met de Spaanse koning Juan Carlos? Het leverde hem buiten Zuid-Amerika veel vijanden op, maar op het continent zelf oogstte Chávez juist ontzag en bewondering. En oké, hij was ook een beetje een clown, voor sommige Brazilianen. Maar toch vooral omdat hij overal een feest van maakte.

„Vergaderingen zonder Chávez zullen een stuk minder levendig zijn”, tekende de krant Folha de São Paulo op uit de mond van de voormalig Braziliaanse president Luiz Inácio ‘Lula’ da Silva. De huidige president, Dilma Rousseff, noemde Chávez „een vriend van het Braziliaanse volk” en memoreerde hem als „een groot verteller”. Rousseff en Lula reisden samen naar Caracas voor een laatste eerbetoon aan Chávez, wiens lichaam voor de eeuwigheid wordt opgebaard.

In The New York Times liet Lula zich juist kritisch uit over zijn vriend en bondgenoot. „Je kunt niet ontkennen dat Chávez een controversieel en vaak polariserende figuur was. Ik moet toegeven dat ik vaak vond dat Chávez zijn woorden voorzichtiger kon kiezen.” Maar, relativeert de oud-president direct: „Dit was een persoonlijke karaktertrek van hem die zijn kwaliteiten niet in het minst in diskrediet moet brengen.”

Brazilië en Venezuela werden, toen Lula nog regeerde, nogal eens gezien als concurrenten, symbolen van de verschillende richtingen die Latijns-Amerika kon kiezen: sociaal-democratisch, zoals Brazilië, of meer etatistisch, zoals Venezuela.

Maar Brazilië en Venezuela vormen sinds de jaren negentig ook een sterk Latijns-Amerikaans bondgenootschap. Onder Chávez werd de Venezolaanse markt opengesteld voor producten van Braziliaanse makelij. De landen trokken samen op om de Amerikaanse invloed op het continent te beperken.

Ook na Chávez’ dood en Lula’s politieke afscheid is de rivaliteit nog niet weg. „Hugo Chávez was al goed voor Brazilië terwijl hij Venezuela regeerde, maar zijn dood brengt ons land een grote potentiële winst”, schreef columnist Sérgio Malbergier in Folha de São Paulo. „Lula en Chávez rivaliseerden om de ziel van het linkse continent. Maar zonder Chávez kan er geen chavisme bestaan, en tegelijkertijd blijft de mystieke Lula sterk.” Overigens kampte ook de Braziliaanse ex-president met kanker, net als Hugo Chávez.

De regerende Arbeiderspartij in Brazilië is gematigd in vergelijking met linkse tegenhangers in Bolivia, Ecuador, Argentinië en Venezuela. Nu Chávez dood is, zo redeneert de columnist in Folha de São Paulo, kunnen Lula en zijn opvolger Rousseff zich opwerpen als een democratisch alternatief voor Chávez’ linkse revolutie, waarmee hij op het continent eenheid zocht.

De meeste Brazilianen houden zich niet met politiek bezig. Zij beperken zich tot grappen. „De dode is dood!” en „We zullen Chávez niet missen, maar zijn Twitteraccount wel”, schreef een andere columnist deze week.

Floor Boon