Tropische vulkanen houden de opwarming van de aarde tegen

Niet de mens maar de natuur is verantwoordelijk voor de stagnatie in de aardse opwarming die sinds 2000 wordt waargenomen. Niet de zware luchtvervuiling in China en India brengt het effect teweeg, maar de uitstoot van een serie middelgrote vulkanen rond de evenaar. De vulkanen brachten zoveel zwavelhoudende stoffen in de stratosfeer dat deze merkbare hoeveelheden zonlicht gingen tegenhouden.

Dat berichten Amerikaanse onderzoekers binnenkort in het vakblad Geophysical Research Letters (GRL). Aan de hand van zware computermodellen beslechten zij een dispuut dat een paar jaar heeft geduurd. Eerste auteur is Ryan Neely van de dienst NOAA.

Zoals klimaatsceptici als eersten signaleerden kwam aan de opmerkelijke stijging van de gemiddelde mondiale luchttemperatuur (sinds 1970) omstreeks 1999 een eind. Na 1999 is de aarde niet noemenswaardig meer opgewarmd. Korte perioden van stagnatie deden zich weliswaar vaker voor – ze zijn een inherent onderdeel van het grillige klimaatsysteem – maar de huidige stagnatie duurt zo lang dat hij niet makkelijk meer statistisch is ‘weg te poetsen’. De gangbare klimaatmodellen beschrijven het effect niet.

In 2009 meldden David Hofmann en collega’s van de NOAA in GRL dat zij sinds 1999 met lidar-apparatuur een gestage groei van deeltjes en druppeltjes waarnamen op 20 tot 30 km hoogte (dus in de stratosfeer). De hoeveelheid aerosoldeeltjes nam jaarlijks 4 tot 7 procent toe.

Omdat er in die periode geen zware vulkaanuitbarstingen voorkwamen, schreef Hofmann de groei toe aan een versterkte SO2-uitstoot van de notoir vervuilende industrie van China. Uit SO2 vormen zich makkelijk sulfaatdruppeltjes en die kunnen veel zonlicht weerkaatsen.

In 2011 berichtten Jean-Paul Vernier (NASA) en collega’s in GRL dat ook satellieten de groei aan aerosoldeeltjes waarnamen. Maar gezien de variatie in plaats en tijd achtten zij het aannemelijker dat de fijne sulfaatmist in de stratosfeer werd opgewekt door de uitworp van middelgrote vulkanen die voornamelijk in de tropen liggen. Vulkanen als de Manam in Papoea Nieuw-Guinea, de Sierra Negra op de Galápagos en de Soufrière op Montserrat. Juist rond de tropen dringt lucht van de lage troposfeer makkelijk in de stratosfeer door.

De visie van Vernier wordt nu bevestigd door een computermodel dat zo goed als mogelijk bleek de SO2-uitstoot van China en India en die van de middelgrote, tropische vulkanen nabootste en invoerde in een circulatiesysteem. Zelfs als de Aziatische industriële uitstoot in het model een factor tien werd overdreven kon zij de waarnemingen niet verklaren. Karel knip