Liever een echt mens dan hologramnieuwslezeres

Zonder anchorman of -vrouw geen journaal. Kijkers willen emotie. Maar een nieuwslezer mag niet te mooi zijn.

CNN had een bijzondere primeur tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2008. Voor het eerst verscheen een nieuwslezeres in hologram op het scherm in plaats van een echt mens. Het leverde futuristische beelden op: links in de studio, fysiek, de bekende nieuwslezer Wolf Blitzer, rechts een projectie van presentatrice Jessica Yellin. Het experiment was eenmalig: de beeldkwaliteit was slecht, het was duur en andere media maakten het initiatief belachelijk.

Een vast, vertrouwd en menselijk gezicht dat het nieuws presenteert blijft blijkbaar de norm. Iemand met persoonlijkheid. Maar waarom eigenlijk? Wat is het belang van een nieuwsanchor en hoe is die rol veranderd?

„Kijkers waarderen het als nieuwslezers persoonlijkheid tonen, zoals de irritatie van Sacha de Boer tijdens het interview met NS-directeur Bert Meerstadt”, zegt Arnoud Goos, regisseur van de documentaire Gezichten van het nieuws (2012). Daarin interviewde hij meer dan zestig (oud) nieuwslezers. „Het helpt om een brug te slaan naar de kijker.”

Maarten Reesink, televisiewetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam, stelt dat persoonlijkheid wordt gebruikt om een gevoel van familiariteit te bereiken. „Kijkers hebben vaak het gevoel dat een nieuwsanchor iemand is die ze kennen; ze laten deze dagelijks toe in huis. Kijkcijfers zullen dalen zonder een presentator.”

De primaire taak van de nieuwslezer, het overdragen van informatie, is onveranderd gebleven sinds het ontstaan van de nieuwstelevisie – in Nederland in 1956. Toch zijn de kwaliteiten waarover nieuwslezers moeten beschikken in de loop der jaren veranderd, zegt documentairemaker Goos. „Door de toename van het aantal live-uitzendingen sinds de jaren negentig moeten anchors kunnen improviseren. Daarvoor is veel journalistieke ervaring nodig.” Volgens Goos werd Debby Petter bij de NOS halverwege de live-uitzending van de Amerikaanse inval in Afghanistan vervangen omdat ze niet voldoende de gebeurtenissen kon duiden. Dat heeft zij later zelf bevestigd

De Nederlandse nieuwsanchorcultuur verschilt van landen als Italië en de Verenigde Staten. Daar hebben nieuwslezers vaak een sterrenstatus. Met bijbehorend salaris. Amerika’s best betaalde nieuwslezer Matt Lauer verdient bij NBC 25 miljoen dollar (19 miljoen euro) per jaar. Ter vergelijking: Rick Nieman krijgt bij RTL Nieuws circa anderhalve ton en alle presentatoren bij de NOS zit onder de balkenendenorm (circa 190.000 euro).

„In de VS ligt het accent veel meer op uiterlijk maar daar is televisie van oudsher commercieel”, zegt wetenschapper Reesink. „Een Nederlandse nieuwslezer mag niet afleidend mooi zijn en moet vooral overtuigen. Vaak is het een ideale schoonzoon of -dochter.”