Infographics

Afgelopen dinsdag is het Restaurant Café onder het nieuwe gebouw van onze redactie aan het Rokin (‘A’ op het kaartje) officieel geopend, alleen nog voor het personeel van de krant. Een dag later werd het algemeen toegankelijk voor alle publiek. Zonder reclame te willen maken, objectief, verzeker ik u dat het een mooi restaurant-café is, in een historische buurt. Bovendien is in een hoek van het gebouw een dependance gevestigd van het Athenaeum Nieuwscentrum en Boekhandel. Op deze feestelijke plechtigheid kwam ik veel oude vrienden en collega’s tegen die ik door de geografische spreiding van de redactie in jaren niet had gezien. Het werd een gezellige boel daar. En toen werd ik door een besluit overvallen. Dat overkomt je soms. Je bent heel aardig bezig, en dan merk je plotseling dat je op weg bent om iets heel anders te gaan doen. Ik stond weer buiten. Ik was een kleine zwerftocht door mijn oude buurt begonnen.

Eerst door de Paleisstraat waar de redactie op nummer 1 in de voormalige Grote Club heeft gezeten (‘B’). Een prachtig gebouw. Verder naar de Nieuwezijds Voorburgwal, het gebouw van het Algemeen Handelsblad (‘C’), waar ik een jaar of vijftig geleden leerling-journalist ben geworden. Nooit spijt van gehad. Wel veel meegemaakt. Ten slotte, na de fusie met de NRC, verhuisde de redactie definitief naar Rotterdam. Ik was de laatste die het pand in Amsterdam verliet, inspecteerde nog eens de ordeloze rotzooi die het restant van iedere verhuizing is, keek voor alle zekerheid ook in een paar kasten en ontdekte een boek van formidabele omvang. Het bleek een exemplaar van de Andrees Handatlas te zijn, de zesde druk uit 1914. Ik beschouwde hem als mijn eigendom, eerlijk gevonden, en nam hem mee naar huis. Daarna is het bij een persoonlijke verhuizing spoorloos verdwenen. Nu zag ik dat op internet een Handatlas wordt aangeboden voor 275 euro. Wie weet.

Het bijzondere van dit exemplaar is, of was, dat degene die het beheerde daarop de ontwikkeling van de fronten in de Eerste Wereldoorlog had bijgehouden, met anilinepotlood. Aniline is een synthetische stof die in de stift van dit potlood verwerkt was. Je moest eraan likken om er goed mee te kunnen schrijven. Het geschrevene kon daarna niet meer worden uitgevlakt, tenzij je inktgum gebruikte, maar daarmee verdween ook het papier. In deze Handatlas was dus de ontwikkeling van de oorlog vereeuwigd. Terwijl ik wat melancholiek over de Voorburgwal slenterend me dit allemaal herinnerde, besefte ik opeens dat het spoorloos verdwijnen van deze Handatlas ook een historisch verlies betekent. Niets meer aan te doen.

Om het nieuws waarin sprake is van ingewikkelde geografische toestanden voor de lezer duidelijker te maken, zet de redactie er een landkaartje bij. Aan welke landen grenst Syrië? Dat weet niet iedereen uit zijn hoofd. Hoe zit het met Afghanistan? Zo’n kaartje kan enorm verhelderend werken. En nu, vooral sinds het einde van de Koude Oorlog, is het leven steeds ingewikkelder geworden. De euro wordt meer of minder waard, de werkloosheid stijgt, een mislukte directeur verdwijnt met een half miljoen in zijn zak, de files worden langer, wat weer verband houdt met het tekort op de begroting van het ministerie van Verkeer en Waterstaat, de misdaad neemt toe. Iedere dag een baaierd van nieuws dat je als bewust staatsburger moet begrijpen. Maar het is zo overweldigend veel en zo ingewikkeld dat je er geen touw meer aan vast kunt knopen.

Geen nood. De krant weet raad. Om in één oogopslag te kunnen overzien hoe het met de koers van de euro gesteld is en hoe de werkloosheid zich ontwikkelt, hebben we de statistieken en de staafdiagrammen. Binnen twee, drie seconden weet je alles en het bespaart de krant veel ruimte. Al die veranderingen worden veroorzaakt door mensen die daarin een bepaald aandeel hebben. Dat kan ook duidelijk gemaakt worden. Je zet een portretje van deze ‘spelers’ – zo worden ze genoemd – in een rondje en verbindt dit met lijn aan de grafische voorstelling. Hoe dikker de lijn, des te groter de invloed. Om het gemakkelijker te maken de invloeden uit elkaar te houden, zijn de lijnen in verschillende kleuren afgedrukt. Mocht het op deze manier nog niet voldoende begrijpelijk zijn, dan voegen we er symbolische figuren aan toe die vaak familie van Mickey Mouse lijken te zijn. En misschien ten overvloede staat er soms ook nog een verklarende tekst bij, met lijntjes die naar bepaalde delen van de voorstelling verwijzen. Die tekst is over het algemeen gezet in de kleinste letter; zespunts. Dit geheel is dan soms weer omgeven door een tekst die gezet is in diagonaal afgezaagde kolommen.

Hier is wat we tegenwoordig noemen de kunst van de infographics toegepast. Het nieuws zo begrijpelijk, zo beknopt en smakelijk mogelijk opgediend. Ik krijg heimwee naar de eenvoud van de gewone drukletters.