Het Journaal blijft een ijkpunt

Het vertrek van Sacha de Boer bij het Journaal was deze week groot medianieuws. Het Achtuurjournaal is voor kijkers een anker in de avond.

De grootste nieuwsfabriek van Nederland verliest een van zijn belangrijkste gezichten. Sacha de Boer stopt als presentator van het NOS Journaal van acht uur, zo werd deze week bekend. Dat is nieuws. En niet alleen voor de collega’s van De Boer. Want de NOS is belangrijk. Het Achtuurjournaal is nog steeds een van de belangrijkste nieuwsrubrieken van het land. Dat betekent niet dat de NOS niet zonder zorgen is. De belangrijkste zorg: hoe bereiken wij meer jongeren zonder dat we te leuk gaan doen?

Dagelijks kijken 1,5 tot 2,5 miljoen mensen naar het Achtuurjournaal. Op 28 oktober keken er zelfs 3,3 miljoen. „Samsom en Rutte zijn eruit”, opende presentator Rob Trip het bulletin op die zondagavond. „Het regeerakkoord is klaar.” Het was de best bekeken uitzending van 2012. En goed gewaardeerd: kijkers gaven een 7,6, aldus de Nederlandse Publieke Omroep (NPO).

Alleen De Telegraaf komt in de buurt van het bereik van het Journaal. Dagelijks lezen circa 2,1 miljoen mensen de ochtendkrant, meldt de NOM Print Monitor. Het AD bereikt 1,5 miljoen lezers, NRC Handelsblad en nrc.next samen 800.000. Nu.nl, de grootste nieuwssite van Nederland, trekt pakweg 1,5 miljoen unieke bezoekers per dag. En de directe concurrent van het Journaal, het RTL Nieuws van half acht, haalt dagelijks 1 tot 1,4 miljoen kijkers.

De impact van het Journaal is nog groter als je bedenkt dat de zeshonderd medewerkers van de NOS ook (het aanbod en de selectie van) het nieuws verzorgen van de andere journaals, Studio Sport, Radio 1 Journaal, Teletekst en NOS.nl. Dat schuurt soms, zeggen critici; het is niet goed voor de pluriformiteit en de eenvormigheid van het audiovisuele nieuws.

Waarom schakelen die miljoenen kijkers nog steeds exact om acht uur over naar het Journaal? Dankzij de digitalisering is het nieuws toch altijd en overal beschikbaar, online en op mobiel bijvoorbeeld? In de eerste plaats willen zij een handzame, aantrekkelijke samenvatting van het nieuws. De wereld in 25 minuten op een presenteerblaadje.

Analisten van Deloitte concludeerden vorig jaar ook iets anders, in hun onderzoek Technology and TV, the continuation of a beautiful friendship. In het hoofdstuk Traditional tv is not dead schrijven zij: „Tv voorziet in een behoefte die we vaak ontkennen: structuur brengen in ons leven. Een uitzendschema is voor de meerderheid van de kijkers juist een verademing in plaats van een ongemak. De aanvangstijden van vaste programma’s als soaps en nieuwsprogramma’s markeren het moment van de dag.” Het NOS Journaal is bij uitstek zo’n ankerpunt in de avond.

„Tv stelt ons in staat om te ontspannen”, stelt Deloitte. „Zo ontstaat een boeiende kijkervaring die interactiviteit mogelijk maakt, maar interactie niet vereist. We bevinden ons weliswaar in een internettijdperk, maar niet iedereen wil voortdurend interactief zijn. Zeker na een lange dag werken met veel interactie met mensen of machines, is interactie met tv-programma’s misschien wel het laatste wat we willen.”

Wat zijn dan de bedreigingen voor het NOS Journaal? In hoeverre krijgt de nieuwsrubriek bijvoorbeeld te maken met de bezuinigingen op het mediabudget? Minder dan amusementsprogramma, human interest en sport, zo blijkt uit de prioriteiten die de NPO wil stellen. „Wij willen het nieuws zoveel mogelijk ontzien”, zei bestuursvoorzitter Henk Hagoort van de NPO onlangs nog. Dat neemt niet weg dat iedereen in Hilversum minder geld krijgt. Daarbij komt dat de salarissen blijven stijgen. NOS-directeur Jan de Jong klaagt al enkele jaren over de cao-conforme loonsverhogingen die zijn nieuws- en sportredacties duurder en duurder maken. Maandag zei Jan Slagter (Omroep MAX) hetzelfde bij BNR Nieuwsradio. Die omroep-cao kan best wat soberder, aldus Slagter.

Meer nog dan de financiën is het dalende bereik onder jongeren een groot probleem voor het Journaal. NOS en ook RTL hebben eigenlijk geen idee hoe zij meer jonge kijkers moeten trekken met hun nieuws, stelden hoofdredacteuren Marcel Gelauff (NOS) en Harm Taselaar (RTL) eind januari tijdens een debat over ‘opleuken’ van het nieuws. Gelauff schetste de moeilijke brede opdracht van de NOS. „Wij moeten alle lagen van de bevolking bedienen: hoog- en laagopgeleid, oud en jong. Dat is ons grootste probleem. Daar stonden we vroeger minder bij stil.”

Meer jongeren bereiken is in elk geval een van de speerpunten in het beleid van de NOS dit jaar. De omroep probeert dat al een tijd met een aangepast journaal op het derde net, NOS op 3, en komt na de zomer met een geheel vernieuwde website NOS.nl. Daarmee moet de NOS een eigentijdser gezicht krijgen online, in de sociale media bijvoorbeeld. En dat is misschien nog wel belangrijker dan de nieuwe Sacha de Boer.