Hans Küng beziet de pauskeuze te veel met een Europese bril

Je moet enige schroom overwinnen om bij een betoog van een erkende autoriteit als prof. Hans Küng (Opinie & Debat, 2/3 maart) een paar kanttekeningen te plaatsen. Toch is daar naar mijn mening aanleiding toe. Hij bepleit in navolging van de Arabische lente een Vaticaanse lente. De vergelijking is niet gelukkig. Zoals onlangs in een hoofdredactioneel commentaar terecht werd vastgesteld, zijn de Arabische lente en de daaraan gekoppelde verwachtingen Arabische illusies gebleken. Een belangrijke vraag is vervolgens of Küng de pauskeuze niet te veel door een westerse bril beziet. De grote geestelijke bewegingen die hij noemt, zoals Reformatie en Verlichting die de R.-K. Kerk niet tot veranderingen konden brengen, zijn Europees of in elk geval westers. In de huidige kerk spelen andere delen van de wereld een grote rol. Of enquêtes daar dezelfde typisch West-Europese kritiek zouden laten zien als de Duitse die Küng noemt, valt te betwijfelen. Bij de stelling dat het onmogelijk is de wanhopige behoeften van de kerk over het hoofd te zien en dat achter de schermen het hele bouwwerk in elkaar aan het storten is, lijkt de aandacht evenzeer volkomen gericht op de situatie van de kerk in (West-)Europa. Maar die is anders dan die in de VS, Zuid-Amerika en Afrika. Küng verwacht kennelijk ook dat na de door hem bepleite veranderingen, die een enorme ingreep betekenen en waarvan de gevolgen welhaast onoverzienbaar zijn, de R.-K. Kerk in de (West-)Europese welvaarts- en consumptiemaatschappij plotseling grote aanhang zou krijgen. Dat staat echter te bezien. Bij het ‘lichte’ deel van de Protestantse Kerk in Nederland dat aan alle eisen van Küng voldoet, is daar niet veel van te merken. ‘Zware’ en minder wereldgerichte groeperingen floreren daarentegen wel. Massale toeloop voor de paus uitsluitend typeren als mediahype lijkt evenzeer wat gemakkelijk, zoals het ook vreemd is dat Küng spreekt van onvermogen om jongeren bij de kerk te betrekken maar even verderop gewag maakt van „woest applaus van conservatieve jongerengroeperingen”. Ten slotte stelt hij dat de R.-K. Kerk zonder Vaticaanse lente het gevaar loopt een onbeduidende sekte te worden. Als niet-katholiek toeschouwer zet ik daar toch een vraagteken bij.

A.L. de Werker

Groningen

Kerk moet doorgaan op de weg van Ratzinger

Naar aanleiding van het artikel van Hans Küng over Joseph – Benedictus – Ratzinger het volgende.

Het valt mij op dat velen tegenwoordig zichzelf als progressief zien terwijl ze al een halve eeuw aan dezelfde waarden vasthouden. Als ze deze niet los willen laten, zou ik dat ook conservatief noemen.

Küng schrijft over een fatale terugkeer onder de twee laatste pausen naar oude, monarchale gewoonten van de kerk. Hoezo fataal? We leven niet meer in het jaar nul. De kerk is gegroeid en met haar de noodzaak om de kern van het geloof voor een uitdijende gemeenschap vast te houden en uit te dragen. Zonder een centrum waar getoetst en verwoord wordt, wordt geloven heel snel enkel een menselijke aangelegenheid. Het gesprek met de paus waar Küng aan refereert, was volgens hem voor de hele katholieke wereld een teken van hoop. Ik behoor ook tot die katholieke wereld en word door deze bewering in een groep getrokken waarin ik niet hoor. En wat een boze blik ook op alles rondom de paus. Spreekt hier iemand met een open blik of een verbitterde oude man die zijn idealen niet verwezenlijkt ziet en alles nu met verdachtmaking tegemoet treedt?

Leeft Joseph Ratzinger intellectueel in de Middeleeuwen? Staat hij niet open voor de moderniteit? Ik zou het tegendeel willen beweren. Ik vind dat hij juist openstaat voor de huidige tijd, echter niet in de betekenis dat hij de kern van het katholieke geloof loslaat en meegaat in de normen en waarden van nu. Ik had eens een arts die, toen ik iets weigerde, reageerde met de woorden: „Ben jij nu geëmancipeerd?” Vreemd wanneer emancipatie je zou verplichten op alles ‘ja’ te zeggen.

Küngs artikel verwoordt in mijn ogen de mening van de katholieken die hun geloof zien als iets wat zijzelf uitmaken en vormgeven. God heeft daarin de plek die wij Hem toekennen. En dat is iets waar Joseph Ratzinger niet aan wilde. Ik hoop dat de nieuwe paus op die weg verder zal gaan en dat de lente – het weer opnieuw tot leven komen van het geloof – onder zijn herderschap tot zomer mag uitgroeien.

Maria Bornhijm

Oud-Vossemeer

Toon ook in cartoons eerbied voor de paus

Hoewel zelf niet katholiek of anderszins gelovig volg ik met grote belangstelling uw berichtgeving over het aftreden van de paus en wat daarmee verband houdt. Het betreft immers een wereldkerk waarmee veel Nederlanders, onder wie nogal wat van uw lezers, zich verbonden voelen of er tenminste de grote betekenis van erkennen. De journalistieke benadering hiervan door NRC Handelsblad lijkt over het algemeen, hoewel niet altijd, evenwichtig en fair. Bepaald kwetsend echter vind ik de boodschap van sommige cartoons en columns. Waarom moet een kwaliteitskrant bij herhaling vileine prenten afdrukken waarin Benedictus XVI wordt voorgesteld als een gluiperig soort Mephisto? Waarom moet ik keer op keer het zouteloze gesmaal van Youp van ’t Hek op de kerk lezen? Ik heb alle begrip voor de vrijheid die de redactie laat aan commentaren in woord en beeld, maar laat die van niveau zijn. Karikaturen die doen denken aan de fascistische antisemitische propaganda van destijds zijn bepaald stuitend en nog laf ook – de paus is blijkbaar een veilig doelwit, in tegenstelling tot bij voorbeeld Mohammed. Gefundeerde kritiek: prima, maar laat persvrijheid geen dekmantel worden voor respectloos prijsschieten.

H. Collewijn

Amersfoort

Paus was erg populair bij protestantse gelovigen

De gezaghebbende theoloog Hans Küng geeft de R.-K. Kerk en haar toekomstige leider heel wat huiswerk. Omdat de lijnen van die nieuwe kerk dicht langs Küngs eigen theologie lopen en het betoog opzichtig bij hemzelf eindigt, wekt Küng de indruk dat hij zichzelf kandideert als opvolger van zijn generatiegenoot Ratzinger. Werkelijke vernieuwing kan echter niet van buitenaf opgelegd worden; die komt van binnenuit. En laat ieder dan voor zichzelf spreken. Küng zegt bijvoorbeeld dat Benedictus XVI allerlei groepen tegen zich in het harnas heeft gejaagd, waaronder protestantse kerken. Op z’n minst is correctie van dit beeld nodig. Door zich in zijn boeken over Jezus van Nazareth te concentreren op de kern van het geloof en daarbij de bijbel een merkbaar centrale plek te geven, heeft Benedictus XVI de harten en hoofden van veel protestantse gelovigen bereikt. In deze werken stelt hij zich, zoals Küng het zo graag ziet (!), nadrukkelijk niet als onfeilbare paus op, maar als een voor kritiek openstaande voorganger. Premier Cameron zei laatst in zijn Europarede dat ons continent ervaring heeft met ketters die gelijk hebben. Hij doelde daarbij op het grote schisma van de Reformatie van de 16de eeuw. Bijna vijfhonderd jaar later heeft Europa ook ervaring met een leider die boven het (on)gelijk uit nieuwe wegen zoekt. In dat opzicht is de vernieuwing al begonnen. Laat dat hoop geven voor de toekomst.

Matthijs Haak

Predikant Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt), Rotterdam