Van één handtekening tot twee miljard euro schade

Het jaarverslag gaf niet zo’n getrouw beeld van Vestia’s vermogen De accountant die de handtekening zette, verdedigt zich vandaag bij het tuchtcollege „Mijn reputatie is met de grond gelijk gemaakt”

Redacteur woningmarkt

Op 31 mei 2011 zette Marco Noorlander de ongelukkigste handtekening van zijn leven. Onder twee A4’tjes waarmee de KPMG-accountant het jaarverslag van Vestia goedkeurde. De grootste woningcorporatie van Nederland was een gloednieuwe, mooie klant. Niet zo mooi als een snelle zakenbank, maar voor een accountant in de sociale huisvesting was Vestia het hoogste.

Voor die ene handtekening moest Noorlander zich gisteren en vandaag verdedigen in de Accountantskamer in Zwolle. Nooit wil hij meer als accountant werken, zei hij tegen het landelijke tuchtcollege. KPMG had hem „vleugellam” gemaakt door hem zijn ‘tekenbevoegdheid’ als accountant af te nemen en hem te beboeten. „Mijn reputatie als accountant is met de grond gelijk gemaakt.”

Achteraf, ja achteraf, bleek het jaarverslag namelijk niet zo’n „getrouw” beeld van Vestia’s vermogen te geven. Kasbeheerder en fraudeverdachte Marcel de V. had voor 23 miljard euro aan rentecontracten (derivaten) afgesloten. Toen de rente daalde door de eurocrisis eisten internationale banken onderpand op de contracten op. Om een faillissement te voorkomen – ook voor andere corporaties die onderling borg staan – sloot Vestia vorige zomer een akkoord over een afkoopsom van twee miljard euro.

Noorlander had een donkerblauw pak uitgekozen voor zijn eerste publieke optreden in de Vestia-affaire. De accountant was een korte, onopvallende verschijning (met wallen) in een zaaltje bomvol advocaten en journalisten. Op eigen verzoek las Noorlander bij aanvang van de zitting een verklaring voor. De media hebben hem, net als Marcel de V. en voormalig Vestia-bestuurder Erik Staal, al veroordeeld, zei hij – meer als slachtoffer dan als beklaagde.

De voormalige KPMG-partner moet zich verdedigen tegen drie tuchtklachten. De Autoriteit Financiële Markten eist als toezichthouder dat Noorlander voorgoed uit het accountantregister wordt geschrapt. Pieter Lakeman van SOBI (Stichting Onderzoek Bedrijfsinformatie) vindt een schorsing van één jaar genoeg. „Hij was niet de enige”, zei Lakeman. „Zijn fout was niet uniek.”

Dat ook Vestia een klacht tegen Noorlander heeft ingediend, noemde Lakeman „bizar”. „Het is alsof de inbreker het de politieagent kwalijk neemt dat hij hem niet eerder had gearresteerd”, vergeleek hij. Maar voor het nieuwe bestuur van Vestia kan een tuchtzaak helpen bij een toekomstige schadeclaim tegen KPMG. Een beroepsverbod maakt in de praktijk weinig uit als Noorlander toch nooit meer als accountant wil werken.

Een belangrijk verwijt is dat het explosieve derivatenpakket grotendeels onzichtbaar was. In Nederland mag je de schommelende waarde van derivaten onder strikte voorwaarden buiten de winst- en verliesrekening houden. Noorlander had alarm moeten slaan, zeiden de AFM en Vestia. Zeker omdat er exotische producten tussen zaten met een looptijd tot 2065, terwijl het meerjarenplan van Vestia slechts een paar jaar vooruit keek.

De accountant had ook scherper moeten zijn omdat het zijn eerste klus voor Vestia was, zei de advocaat van de woningcorporatie. „Hij leunde te veel op het werk van zijn voorganger.” Ofwel: partner Piet Klop van concurrent Deloitte die zich binnenkort moet verantwoorden in Zwolle. Noorlander nam de controles in juni 2010 over van Klop, dus halverwege het lopende boekjaar.

KPMG sleepte Vestia destijds binnen als klant voor de scherpe prijs van ongeveer een ton. Mogelijk was de winstmarge te klein om externe derivatenexperts in te schakelen bij de controle – een ander verwijt dat Noorlander gisteren kreeg. Hoe gebruikelijk het binnen KPMG was om deskundigen van buiten erbij te roepen, is onbekend. Voor ‘Vestia’ stond de corporatiesector sowieso niet bekend als een financieel mijnenveld.

Door het intrekken van de handtekening van Noorlander heeft KPMG april vorig jaar al toegegeven dat er fouten zijn gemaakt. De advocaat van de accountant – overigens betaald door KPMG – benadrukte vooral dat iedereen binnen Vestia op de hoogte moet zijn geweest van de risico’s. In het derivatenverslag stond al dat Vestia bij een rentedaling van 1 procent 1 miljard in de min zou komen.

Noorlander zelf zweeg de rest van de dag. Hij ontweek journalisten en fotografen. „Het heeft een zware wissel getrokken op mijn gezin en naasten en op mijzelf”, zei hij ’s ochtends.