Eind aan wapenstilstand Korea’s - ontspoort het conflict of is het bluf?

Zuid-Koreaanse militairen tijdens een oefening vandaag vlakbij de gedemilitariseerde zone. Foto AP / Ahn Young-joon

Nu Noord-Korea vandaag de in 1953 overeengekomen wapenstilstand met Zuid-Korea heeft opgeheven, lijkt de kans groter dat het oude conflict opnieuw oplaait. Maar is dat ook zo of is het toch vooral holle retoriek? En hoe denken de Zuid-Koreanen er zelf over? Een paar vragen over de broederstrijd tussen twee buurlanden.

Het besluit van het regime in Pyongyang vandaag om de wapenstilstand te beëindigen is een reactie op de strengere sancties die de VN-Veiligheidsraad van de week aan Noord-Korea oplegde. En die sancties waren weer een reactie op de recente kernproef die het land uitvoerde.

Een grootschalige protest gisteren in Noord-Korea tegen de VN-sancties:

Het communistische land bedreigt de zuiderbuur de laatste tijd bovendien met de totale vernietiging en dreigt de VS met een preventieve, nucleaire aanval op de Verenigde Staten vanwege de gezamenlijke militaire oefeningen met Zuid-Korea.

1. Waarom houden de VS en Zuid-Korea eigenlijk nog die oefeningen?
De gezamenlijke militaire oefeningen zijn een overblijfsel van de Koreaanse oorlog van 1950-1953, die begon met een aanval van Noord-Korea op de zuiderbuur. De oorlog was onderdeel van de Koude Oorlog (kijk hier voor een documentaire). Korea dat sinds 1910 bezet was door Japan, werd tijdens WOII in het noorden bezet door de toenmalige Sovjet-Unie en in het zuiden door de VS.

Na de oorlog kreeg Noord-Korea een communistische regering en Zuid-Korea een democratischer bestuur. Tijdens de Koreaoorlog werd Noord-Korea vervolgens gesteund door de Sovjet-Unie en Zuid-Korea door de VN, ook Nederland leverde troepen. De oorlog eindigde in juli 1953 met een wapenstilstand en een gedemilitariseerde zone als grens, die nu dus is opgezegd door Noord-Korea. Officieel zijn de landen nu weer in oorlog daardoor.

Aan boord van de Zuiderkruis, op weg naar Korea, worden de vrijwilligers voor Korea, beëdigd als officier. Met ruim 3400 soldaten nam Nederland in VN-verband deel aan de Koreaanse oorlog: 120 kwamen om het leven. Foto ANP / UnceAan boord van de Zuiderkruis, op weg naar Korea, worden de vrijwilligers voor Korea, beëdigd als officier. Met ruim 3400 soldaten nam Nederland in VN-verband deel aan de Koreaanse oorlog: 120 kwamen om het leven. Foto ANP / Unce

2. Vanwaar al die luidruchtige oorlogstaal van Noord-Korea?
Glyn Davies, een Amerikaanse gezant voor Noord-Korea zegt tegen Reuters dat het een “klassieke reactie” is van het regime op de toenemende isolatie door de internationale gemeenschap die nu nog groter is geworden nu ook bondgenoot China ineens achter de VN-sancties is gaan staan.

“Hoe meer de internationale gemeenschap samenspant, en het moeilijker maakt voor het regime, hoe vaker we dit soort reacties zien van Noord-Korea.”

Een andere verklaring voor de retoriek is dat de huidige Noord-Koreaanse president, Kim Jong-un - zoon van de Grote Leider Kim Jong-il - zich wil laten gelden. Zoon Kim Jong-un, die zijn vader eind 2011 opvolgde na diens overlijden, moet zijn leiderschap binnen het militaire apparaat misschien nog steeds bewijzen. Dat is ook de reden dat na de mislukte kernproef vorig jaar al snel een nieuwe kernproef volgde.

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un bezoekt de Noord-Koreaanse troepen van een regiment vlakbij de grens met Zuid-Korea. Foto Reuters / KCNADe Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un bezoekt de Noord-Koreaanse troepen van een regiment vlakbij de grens met Zuid-Korea. Foto Reuters / KCNA

Nog een reden zou kunnen zijn dat het regime de aandacht wil afleiden van de binnenlandse politiek en de slechte situatie waarin de economie verkeert. Het land verkeert al jaren in grote armoede. In 2001 sloeg de VN nog groot alarm over de ondervoeding van de Noord-Koreaanse bevolking. Eén op de vijf kinderen onder de vijf jaar zou ernstig ondervoed zijn in het land.

Bovendien geloven de Noord-Koreaanse leiders werkelijk in de nucleaire optie, zegt NRC-correspondent Oscar Garschagen:

“Noord-Korea ziet dat Iran en Israël macht putten uit hun kernwapenopties of uit hun pogingen een kernmacht te worden.”

3. Hoe groot is de kans dat Noord-Korea ook echt een preventieve nucleaire aanval op de VS of Zuid-Korea uitvoert?
Die lijkt niet heel groot. Door analisten wordt het doorgaans beschouwd als ‘spierballentaal’ tegenover de eigen bevolking en de rest van de wereld. Het regime wil van tijd tot tijd laten zien dat het meetelt in de wereld, dat het land een factor is om rekening mee te houden. Aan de andere kant, zoals een woordvoerder van het Witte Huis vandaag zegt tegen Reuters:

“Je moet een land op z’n woord geloven als het dit soort dreigementen uit.”

NRC-buitenlandredacteur Floris van Straaten zei eerder al dat het theoretisch denkbaar is dat Noord-Korea de VS bijvoorbeeld aanvalt:

“Pyongyang beschikt nu over een raket die Hawaï of misschien Californië kan bereiken, het land is qua technische kennis echter niet zo ver dat het succesvol een kernkop kan bevestigen. Als het regime het werkelijk wil, zijn aanvallen op Amerikaanse doelen in Zuid-Korea wel denkbaar. En dat hoeft dan niet nucleair: Noord-Korea beschikt ook over chemische en biologische wapens. De vraag is of het dat enorme risico op repercussies, mogelijk ook van China, wil nemen en of Zuid-Korea en de VS een aanval niet op voorhand weten te neutraliseren.”

4. Hoe denkt men in Zuid-Korea zelf over de dreiging van de noorderbuur?
De vorig jaar gekozen Zuid-Koreaanse president Park Geun-hye riep Noord-Korea weliswaar op het nucleaire programma te stoppen, maar was verder enigszins terughoudend in reacties op de kernproeven. Maar genoeg is kennelijk genoeg; de militaire opperbevelhebber zei van de week dat Zuid-Korea bereid is keihard terug te slaan als Noord-Korea aanvalt. In reactie op het beëindigen van de wapenstilstand heeft de president vandaag gezegd dat het land “krachtig” zal reageren op toekomstige provocaties van Pyongjang.

Een demonstratie afgelopen februari in Zuid-Korea gericht tegen de kernproeven in Noord-Korea. Foto AP / Ahn Young-joonEen demonstratie afgelopen februari in Zuid-Korea gericht tegen de kernproeven in Noord-Korea. Foto AP / Ahn Young-joon

Voor de Zuid-Koreaanse regering is de continue dreiging van Noord-Korea wel iets om serieus te nemen. Het land probeert al tijden om jongeren daar ook bewust van te maken, want de jongere generatie is tot nu toe niet zo onder de indruk van de oorlogsretoriek. Voor jongeren is de Koreaoorlog een relikwie, een artefact uit het verleden, zo schrijft het tijdschrift World of Affairs in een artikel. En dat terwijl de demarcatiezone slechts op een uur rijden van de hoofdstad Seoul ligt.

De Zuid-Koreaanse overheid voert om die reden een actieve campagne en rijdt jonge soldaten langs de bewijzen van Noord-Koreaanse agressie: op het eiland Yeonpyeong is een museum gemaakt van een kapperszaak, die in 2010 samen met dertig andere gebouwen werd vernield door een Noord-Koreaanse aanval. Ook wordt de Cheon, het marineschip dat door een Noord-Koreaanse torpedo in maart 2010 tot zinken werd gebracht, buiten de hoofdstad tentoongesteld.