Nooit schoot temperatuur zo snel omhoog

Nooit eerder in de afgelopen 11.300 jaar is de gemiddelde temperatuur van de aarde zo snel omhooggeschoten als in de afgelopen twee eeuwen. Maar de temperatuur die inmiddels is bereikt is niet uniek. Zo’n 8.000 jaar geleden was het gemiddeld warmer.

Het tijdschrift Science komt deze week met een reconstructie van de gemiddelde aardse temperatuur die vanaf ‘heden’ (dat is: 1950) ruim 11.300 jaar teruggaat. De vorig reconstructie, bekend geworden als de hockeystick van Michael Mann, dekte alleen de laatste 2.000 jaar. Nu hebben onderzoekers van Oregon State University en Harvard University de hele duur van de menselijke beschaving, die direct na de laatste ijstijd begon, in beeld gebracht. Eerste auteur van het stuk is Shaun Marcott.

Het blijkt dat de mondiale temperatuur in de eerste millennia na de laatste ijstijd wel een graad Celsius steeg, maar daarna weer gestaag ging dalen. Die trend komt vooral van de zones ver buiten de evenaar. In het gebied binnen de keerkringen is de temperatuur min of meer gestaag blijven stijgen. De onderzoekers schrijven de typische combinatie toe aan de verandering van de stand van de aardas in deze periode, met mogelijk versterkende effecten van sneeuwbedekking en plantengroei. Ook een afzwakking van de oceaanstroming die warm water naar het noorden voert kan een rol hebben gespeeld.

Van belang is dat de hockeystick-reconstructie van Mann, waarop veel kritiek is geleverd, binnen de onzekerheidsmarges wordt bevestigd door het nieuwe werk dat op heel andere gegevens steunt. Waar Michael Mann voornamelijk afging op de ontwikkeling van jaarringen in speciaal geselecteerde bomen gebruikten Marcott en collega’s vooral al eerder gepubliceerde (of opgevraagde) informatie over slibmonsters uit de oceanen. In het slib verzamelen zich bacteriën, algen, dierlijk plankton en ook stuifmeel en bladresten van nabije kusten waaruit de toenmalige temperatuur nog eenduidig valt af te leiden. In Nederland werd zo’n ‘paleo-thermometer’ ontwikkeld door NIOZ, het instituut voor zee-onderzoek op Texel.

Uit het gegeven dat het nog maar relatief kort geleden warmer was dan nu (wat Mann niet aannemelijk achtte) mag volgens Marcott niet de conclusie worden getrokken dat het wel meevalt met het broeikaseffect. De ernst daarvan staat buiten kijf.