Ierland kan zich weer vertonen op de kapitaalmarkt

Ierland wil het eerste ‘geredde’ euroland zijn dat uit de crisis geraakt. De aanpak van de regering werkt. Maar er zijn ook valkuilen.

Het gebouw links moest het hoofdkantoor van de Ierse bank Anglo Irish worden; deze werd echter genationaliseerd. De centrale bank zal er haar intrek nemen. Foto Bloomberg

Zo snel kan het gaan in Ierland. Tijdens een lezing in Londen, twee weken geleden, zegt de Ierse minister van Financiën Michael Noonan voorzichtig: „We gaan de goede kant op.” Nog geen week later, op zijn ministerie in Dublin, is hij optimistischer: „Ierland zal het eerste land zijn dat het hulpprogramma verlaat.”

In de tussenliggende dagen heeft Noonan aangekondigd dat de overheid niet langer garant zal staan voor banktegoeden, en is een nieuw ingrijpend akkoord met de vakbonden over loon- en pensioenmatiging in de maak. Ook bleek vorige week dat voor het eerst sinds 2008 de werkgelegenheid toeneemt – met netto slechts 1.200 werkenden. Een groei van 0,1 procent, maar toch: het zijn kleine stappen van Ierland op weg naar haar poging om eind dit jaar de kapitaalmarkt weer op te kunnen, en het hulpprogramma van het Internationaal Monetair Fonds, Europese Centrale Bank en de Europese Unie te verlaten. In Dublin wordt openlijk gesproken over een exit-strategie, en premier Enda Kenny is vastberaden om het eerste ‘geredde’ euroland te zijn dat uit de crisis geraakt.

Kan het? De Ierse regering heeft, sinds de trojka in de herfst van 2010 met een kapitaalinjectie van 64 miljard euro kwam, 185 verschillende bezuinigings- en belastingmaatregelen ingevoerd om het begrotingstekort terug te dringen van 14,4 naar uiteindelijk 3 procent van het bruto binnenlands product (bbp) in 2015. Salarissen en pensioenen zijn bevroren, ambtenaren ontslagen, de kinderbijslag is verlaagd, accijnzen op benzine en sigaretten zijn verhoogd.

Bovendien zijn structurele zwakheden in het Ierse fiscale stelsel aangepakt. Dat was te conjunctuurgevoelig, en de overheid leunde te zwaar op belastinginkomsten uit de vastgoedsector. Toen die in 2007 instortte en de inkomsten met 30 procent afnamen, groeide het tekort. Nu wordt er meer gekeken naar export en innovatie.

Het heeft succes: vorig jaar was het doel een begrotingstekort van 8,6 procent van het bbp, het werd 8,2 en mogelijk – als de laatste belastinginkomsten volgende maand zijn meegeteld – komt het zelfs uit op 8 procent. Dit jaar is het doel 7,5 procent.

En er zijn andere optimistische tekenen: de economie groeide met 1 procent in 2012. Dat is vooral te danken aan de export, die met 92 miljard euro groeide tot boven het niveau van voor de crisis, en aan buitenlandse directe investeringen, ter waarde van 122 miljard euro.

De staat verkocht twee weken geleden de schuldpapieren van Irish Life voor 1,3 miljard euro aan de Canadese verzekeraar Great West Lifeco. Die trok zich drie jaar geleden nog terug uit het biedproces omdat de Ierse economische situatie zo onzeker was, waardoor Irish Life moest worden genationaliseerd.

Een nog grotere stap werd gezet door de ontmanteling van IBRC, de voormalige Anglo Irish Bank, begin vorige maand. De nationalisatie van die bank kostte de Ierse regering 34 miljard euro, die deels werd bekostigd met een krediet van 31 miljard euro. Dat verplichtte de Ieren jaarlijks 3,1 miljard euro af te lossen voor een bank die niet meer functioneerde. Die promesse is omgezet in langetermijnobligaties.

Het geeft de regering adem, al haast men zich bij de Centrale Bank te zeggen dat dit niet het doel was; dat zou immers monetaire steun zijn. Maar obligaties zijn in tegenstelling tot de promesse verhandelbaar, de bank zal ze verkopen, en er is dus „een duidelijke beweegreden”, zegt een functionaris: „De schuld is niet uitgewist, maar wordt over een langere termijn terugbetaald.”

De vooruitgang wordt door investeerders erkend. Ierland heeft nu drie keer met succes geld geleend op de kapitaalmarkten. De spread, het verschil in rente met Duitse staatsobligaties, zakte van 11 procent zes maanden geleden tot 2 procent. Nu wacht volgens minister Noonan alleen nog „de grote test” die kan aantonen dat de Ierse groei duurzaam is: de veiling van tienjaarsleningen.

Maar er zijn valkuilen. Allereerst zijn er onduidelijkheden rond het noodfonds ESM, en over de vraag of banken ook met terugwerkende kracht directe herkapitalisatie zouden mogen krijgen. Dat zou de link tussen de Ierse staats- en bankschulden verbreken, en zou investeerders zekerheid kunnen geven. De onderhandelingen hierover met de rest van Europa zitten echter muurvast.

En dan is er het risico van een nieuwe herkapitalisatie. De Ieren kampen met een enorme hypotheekachterstand: één op de tien loopt meer dan drie maanden achter. Dat zou kunnen betekenen dat de Ierse banken niet door een nieuwe stresstest komen, en opnieuw een kapitaalinjectie nodig hebben. Volgens minister Noonan is bij de vorige test in juli, uitgevoerd door het Amerikaanse bedrijf Blackrock, al rekening gehouden met faillissementen.

Maar het grootste risico is dat de Ierse groei door de export wordt gedreven. De binnenlandse economie stagneert, de werkloosheid is met 14,7 procent nog altijd hoog , men verhuist niet en koopt nauwelijks. Dat betekent dat Ierland afhankelijk is van zijn, nauwelijks groeiende, afzetmarkten: het Verenigd Koninkrijk, de eurozone en de VS.

En dus blijft men in Dublin voorzichtig. Er is geen datum voor de veiling van tienjaarsleningen, zegt John Corrigan, de baas van het agentschap dat namens de regering de veiling uitvoert. „We wachten rustig af. We kunnen ons geen vergissingen veroorloven.”