Een vampier geeft ook levenslessen

Fantasyfilms en -series zijn populair en niet alleen bedoeld voor pubermeisjes. „Het gaat niet meer over het verslaan van de draak.”

Trollen, vampiers, sprookjesfiguren of opgestane doden in magische werelden waren tot voor kort voer voor min of meer obscure fanculturen. De doorbraak van fantasy kwam een aantal jaar terug al bij het grote publiek door de verfilmingen van Lord of the Rings, Harry Potter en Twilight.

Nu is op televisie het genre ook al doorgebroken en is het doodnormaal dat vreemde figuren de gewone wereld binnentrekken. Zo zijn sinds kort fantasyseries als Game of Thrones te zien bij HBO, Grimm bij RTL en op de fantasywoensdagavond van Net5 wordt Once Upon a Time getoond en is sinds vorige week ook Beauty and the Beast te bekijken. Universitair docent populaire cultuur Dan Hassler-Forest herkent de trend: „De laatste jaren zijn cultgenres ingeburgerd geraakt. Door al die fantasyfilmhits van de afgelopen tien jaar is het niet meer vreemd als je fan bent.”

Ook de filmagenda van de laatste maanden staat op dit moment vol met fantasyfilms. Hier zit geld in, moeten ook de seriemakers in Amerika hebben gedacht. Lord of the Rings werd al in drie delen opgeknipt, Harry Potter in acht, Twilight in vijf en nu hebben de scenaristen het zelfs voor elkaar gekregen om The Hobbit over drie delen te spreiden. Het voordeel van een serie is nu eenmaal dat je daar het verhaal nog veel verder mee kunt oprekken.

In tegenstelling tot de films, waar je je nog bij kunt afvragen of ze niet vooral op pubermeisjes zijn gericht, is de doelgroep bij de series veel breder. In de Verenigde Staten keken meer dan elf miljoen mensen naar de eerste uitzending van Once Upon a Time, in Nederland een half miljoen. Justine Huffmeijer, zendermanager bij Net5, legt uit dat deze kijkers zeker niet alleen maar zwijmelende, dromerige tieners zijn: „Naar Once Upon a Time kijken veel mensen tussen de twintig en 54 jaar, dat zijn zowel mannen als vrouwen.”

Sebastiaan van der Kroef (26), programmeur, is zo’n mannelijke kijker die zichzelf desondanks geen groot fantasyfan noemt. Zijn voorkeur ligt bij Grimm en Game of Thrones: „Fantasy is tegenwoordig veel breder dan het vroegere ‘versla de boze draak’-verhaal. Ik volg fantasyseries niet eens omdat het fantasy is, maar omdat de verhalen me aanspreken en de personages goed in elkaar zitten.”

Huffmeijer vond Once Upon a Time de eerste keer maar raar, met al die kabouters en sprookjesfiguren, maar inmiddels is ze groot fan: „In tegenstelling tot The Vampire Diaries gaat dit niet alleen over onmogelijke liefdes, maar worden levenslessen gegeven door middel van sprookjes.” Een breder publiek bereiken de series dus door stijlvermenging of -verbreding. Zoals in Once Upon a Time, waar Sneeuwwitje met een nieuwe verhaallijn naar het nu is gehaald. In navolging van strips wordt een moderne draai gegeven aan bekende patronen en mythes. Ook worden de series vermengd met andere genres.

Hassler-Forest: „Het genre is minder puur geworden. Zo is Game of Thrones meer gericht op een volwassen publiek dan de traditionele fantasy. Er komt meer seks en geweld in voor.”

Hetzelfde gebeurt in vampierserie True Blood, of in Beauty and the Beast en Grimm, die naast fantasy ook inspelen op het genre politieserie. Volgens Hassler-Forest hebben sociale media ook een belangrijke rol gespeeld bij de doorbraak: „Fantasyfans communiceerden veel over het genre. Ze schreven er verhaaltjes over in fanblaadjes of op het internet en deelden hun interesse met elkaar. Nu is het via Facebook, Tumblr en Myspace gewoon geworden om filmpjes en afbeeldingen te maken bij series en die breed te verspreiden.”

Daarbij speelt humor een grote rol, in de vorm van de internetmeme. Dat is een citaat, foto, video- of audiobestand dat via internet wordt verspreid, waarbij vaak via grapjes wordt gerefereerd aan populaire cultuur. Zo worden afbeeldingen uit Game of Thrones gecombineerd met citaten waarin de personages een beetje te kijk worden gezet. In plaats van dat de echte fan hiermee belachelijk wordt gemaakt, doet hij of zij er juist aan mee. Om te begrijpen waar iedereen het online over heeft, moet je de series immers kijken. De oorspronkelijke fans uit de subcultuur zijn bij de popularisering van het genre dan ook niet afgehaakt, zegt Hassler-Forest. „Fans voelen zich nu erkend: wat zij leuk vinden, valt ook in de smaak bij het grote publiek.”

Volgens netmanager Huffmeijer zit de grootste aantrekkingskracht van fantasy in het escapisme. Een andere wereld biedt de mogelijkheid om te ontsnappen aan de boze buitenwereld. „Meer ontsnappen aan de werkelijkheid dan dit is er niet.”

Fantasykijker Van der Kroef bevestigt dat fantasy iets toevoegt, „iets wat in de ‘normale’ wereld niet kan.” Hassler-Forest gelooft niet in escapisme: „Ik keer het juist om. Bij het kijken naar deze series schakel je uit of het realistisch is. Door te ontspannen en achterover te zitten, iets niet bewust als politiek te ervaren, ga je anders naar je eigen wereld kijken.” Als voorbeeld noemt hij fantasyseries als True Blood en Game of Thrones waarin hedendaagse kwesties als rassenhaat, seksisme en homofobie aan de kaak worden gesteld. „Omdat deze series in andere werelden plaatsvinden, en er vreemde dingen gebeuren, worden dit soort kwesties op een indirecte manier behandeld. Zo worden zware onderwerpen meer toegankelijk gemaakt.”

De onderwerpen zijn hierdoor minder confronterend dan in een zwaar politiek aangezette film of serie en spreken daardoor meer kijkers aan. Bovendien blijven de onderwerpen openstaan voor verschillende interpretaties omdat ze niet direct worden geduid – zo kan er bij kijkers een discussie ontstaan over wat de serie nu precies betekent. „Bij films en series die dit soort onderwerpen in een meer ‘realistische’ context bespreken, is er minder ruimte voor deze discussies, omdat de betekenis heel expliciet wordt uitgelegd.”