Scandinavische wolven ontkomen niet aan inteelt

Genetica De zich uitbreidende populatie wolven in Zweden en Noorwegen stamt af van slechts twee Fins-Russische dieren.

Scandinavische wolven Foto iStock

Onder de 450 wolven die in Zweden en Noorwegen leven is erg veel inteelt. Gemiddeld zijn ze sterker aan elkaar verwant dan een broer en zus. Dat schrijven Zweedse, Noorse en Amerikaanse onderzoekers deze week in Nature Ecology and Evolution op basis van DNA-onderzoek bij 97 wolven.

De wolven in Zweden en Noorwegen stammen af van twee wolven die in de jaren tachtig vanuit het Russisch-Finse grensgebied naar Zuid-Zweden liepen. Daarvóór waren de wolven in beide Scandinavische landen zo’n twintig jaar uitgestorven.

Biologen drukken de verwantschap tussen soortgenoten uit met een waarde tussen 0 (helemaal niet verwant) en 1 (genetisch identiek, zoals klonen of eeneiige tweelingen). De verwantschap tussen ouder en kind is 0,5 en tussen broers en zussen 0,25. De 97 onderzochte wolven, zagen de onderzoekers, hebben een gemiddelde onderlinge verwantschap van rond de 0,35 – met uitschieters naar 0,6. Veel wolven hebben identieke kopieën van hele chromosomen, maar dat verhindert de uitbreiding van de wolvenroedels tot nu toe niet.

Controversieel

Wolven zijn controversieel in Scandinavië. Veel Scandinaviërs zien de wolven als bedreiging van hun vee of hun eigen jachtbuit. Wolven doden jaarlijks zo’n 0,1 procent van het vee en boeren krijgen daarvoor compensatie. Noorwegen haalde in 2016 het nieuws toen het 47 van zijn 68 wolven wilde laten afschieten. Dat werd op het laatste moment bijgesteld naar 15, na veel protesten uit binnen- en buitenland. Zweden laat deze winter 22 van zijn circa 350 wolven afschieten.

De Zweeds-Noorse wolven leven geïsoleerd van hun Fins-Russische soortgenoten. Maar af en toe is er een zwervende immigrant die ‘vers bloed’ inbrengt. Dat is goed voor de populatie, want dat beperkt de inteelt enigszins. Hoe meer inteelt, hoe groter de kans dat nakomelingen eenzelfde ziekmakend gen zowel van hun vader als van hun moeder erven. Zo’n gen in enkelvoud is vaak niet erg, omdat er dan ook een gezonde genvariant aanwezig is. Maar is het foute gen dubbel aanwezig, dan komt die eigenschap wel tot uitdrukking, bijvoorbeeld in de vorm van een ziekte of een zwakker immuunsysteem.

Sporadische immigranten

De complete-genoomanalyses lieten zien dat de sporadische immigranten óók bovengemiddeld verwant zijn aan de Scandinavische wolven. Kennelijk zijn de Russisch-Finse wolven net zo weinig genetisch divers. Dat betekent dat nieuwkomers minder ‘vers bloed’ in de populatie brengen dan de biologen aanvankelijk verwachtten. Met eerder, traditioneel inteeltonderzoek op basis van stambomen was deze verwantschap nog niet aan het licht gekomen. Maar voor het maken van stambomen worden slechts een beperkt aantal genetische merkers gebruikt. Die zijn daardoor minder nauwkeurig dan analyses van het hele genenpakket.