Accountant Vestia diep door het stof

De accountant van KPMG die zijn fiat gaf aan een ondeugdelijke jaarverslag van Vestia moet zich dezer dagen verantwoor- den voor het tuchtcollege.

Eppo König

Op 31 mei 2011 zette Marco Noorlander de ongelukkigste handtekening van zijn leven. Onder twee A4’tjes waarmee de KPMG-accountant het jaarverslag van Vestia goedkeurde. De grootste woningcorporatie van Nederland was een gloednieuwe, mooie klant. Niet zo mooi als een snelle zakenbank, maar voor een accountant in de sociale huisvesting was Vestia het hoogste.

Voor die ene handtekening moest Noorlander zich gisteren en vandaag verdedigen in de Accountantskamer in Zwolle. Nooit wil hij meer als accountant werken, zei hij tegen het landelijke tuchtcollege. KPMG had hem „vleugellam” gemaakt door hem zijn ‘tekenbevoegdheid’ als accountant af te nemen en hem een boete op te leggen. „Mijn reputatie als accountant is met de grond gelijkgemaakt.”

Achteraf bleek het jaarverslag namelijk niet zo’n „getrouw” beeld van Vestia’s vermogen te geven. Kasbeheerder en fraudeverdachte Marcel de V. speculeerde volop met rentecontracten (derivaten), oplopend tot een portefeuille van 23 miljard euro in 2011. Toen de rente daalde door de eurocrisis, eisten internationale banken onderpand op de contracten op. Om een faillissement te voorkomen – ook voor andere corporaties die onderling borg staan – sloot Vestia vorige zomer een akkoord over een afkoopsom van 2 miljard euro.

Noorlander had een donkerblauw pak uitgekozen voor zijn eerste publieke optreden in de Vestia-affaire. De accountant was een korte, onopvallende verschijning in een zaaltje bomvol advocaten en journalisten. Op eigen verzoek las Noorlander bij aanvang van de zitting een verklaring voor. De media hebben hem, net als Marcel de V. en voormalig Vestia-bestuurder Erik Staal, al veroordeeld, zei hij – meer als slachtoffer dan als beklaagde.

De voormalige KPMG-partner moet zich verdedigen tegen maar liefst drie tuchtklachten. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) eist als toezichthouder dat Noorlander voorgoed uit het accountantregister wordt geschrapt. Klager Pieter Lakeman van SOBI (Stichting Onderzoek Bedrijfsinformatie) vindt een schorsing van één jaar genoeg, zei hij. „Hij was niet de enige”, zei Lakeman. „Zijn fout was niet uniek.”

Dat ook Vestia een klacht tegen Noorlander heeft ingediend, noemde Lakeman „bizar”. „Het is alsof de inbreker het de politieagent kwalijk neemt dat hij hem niet eerder had gearresteerd”, vergeleek hij. Maar voor het nieuwe bestuur van Vestia kan een tuchtzaak helpen bij een toekomstige claim tegen KPMG. Een beroepsverbod maakt in de praktijk weinig uit als Noorlander toch nooit meer als accountant wil werken.

Belangrijk verwijt is dat het explosieve derivatenpakket grotendeels onzichtbaar was in het jaarverslag. In Nederland mag men de schommelende waarde van derivaten onder strikte voorwaarden buiten de winst- en verliesrekening houden. Noorlander had alarm moeten slaan, zeiden de klagers. Zeker omdat er exotische producten tussen zaten met een looptijd tot 2065, terwijl het meerjarenplan van Vestia niet verder dan een paar jaar vooruit keek.

De accountant had juist extra scherp moeten zijn, omdat het zijn eerste controle voor Vestia was, zei de advocaat van de woningcorporatie. „Hij leunde te veel op het werk van zijn voorganger.” Ofwel: partner Piet Klop van concurrent Deloitte die jarenlang de controles voor Vestia deed en zich daarvoor binnenkort in Zwolle moet verantwoorden. Noorlander nam de controles in juni 2010, dus halverwege het toen lopende boekjaar, over van Klop.

KPMG sleepte Vestia destijds binnen als klant voor de scherpe prijs van ongeveer een ton. Mogelijk was de winstmarge te klein om externe derivatenexperts in te schakelen bij de controle – een ander verwijt dat Noorlander kreeg. Hoe gebruikelijk het binnen KPMG was om deskundigen van buiten erbij te roepen, is onbekend. Voor ‘Vestia’ stond de corporatiesector sowieso niet bekend als een financieel mijnenveld.

Door het intrekken van de handtekening van Noorlander heeft KPMG april vorig jaar al toegegeven dat er fouten zijn gemaakt. De advocaat van de accountant – overigens betaald door KPMG – benadrukte vooral dat iedereen binnen Vestia op de hoogte moet zijn geweest van de risico’s. In het derivatenverslag stond dat Vestia bij een rentedaling van 1 procent 1 miljard euro in de min zou komen, bleek volgens de advocaat van Noorlander uit het jaarverslag.

Noorlander zei geen protest te hebben aangetekend tegen de boete van zijn voormalige werkgever, hoewel daar „beslist formele en inhoudelijke gronden” voor zouden zijn geweest. Noorlander vreesde na een „zeer intensieve en vermoeiende periode” niet meer „opgewassen” te zijn tegen een verdere interne procedure. „Een situatie die ik mijn gezin en naasten niet wilde aandoen.”

Noorlander zelf zweeg de rest van de dag. Hij ontweek journalisten en fotografen. „Het heeft een zware wissel getrokken op mijn gezin en naasten en op mijzelf”, was het enige dat hij nog kwijt wilde.