'Verdachten zijn 9 op 10 keer dader'

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

De aanleiding

Bij KRO’s Debat op 2 werd vorige week gediscussieerd over de positie van het slachtoffer in het strafrecht. Daarbij kwam ook het argument naar voren dat iemand onschuldig is, totdat het tegendeel is bewezen. Verdachte maakt nog geen dader, dus slachtoffers al te veel (spreek)rechten geven in de rechtszaal is onwenselijk. Joost Eerdmans, voorzitter van het Burgercomité tegen Onrecht (en tevens wethouder in Capelle aan den IJssel, presentator op Radio 1 en oud-Tweede Kamerlid voor de LPF) vindt dit geen goed argument. „Ik geloof, 9 van de 10 verdachten zijn ook daders. Daar moeten we ook niet omheen lopen. Je kunt wel heel mooi het juristenfabeltje ophouden van hij is op dat moment nog onschuldig, dat is wel zo, maar in 9 van de 10 gevallen wordt hij veroordeeld.” Een van onze lezers was verbaasd over dit hoge percentage en vroeg aan next.checkt te controleren of inderdaad 9 van de 10 verdachten ook dader blijken te zijn.

Waar is het op gebaseerd?

Eerdmans laat per e-mail weten dat het „een bekend gegeven is dat het aantal vrijspraken niet groot is.” Het aantal groeit, zegt hij, maar het percentage blijft schommelen rond de tien procent – oftewel 1 op de 10 wordt onschuldig verklaard. De cijfers komen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en de Orde van Advocaten. En, zegt hij, „daarbij moet je ook nog de niet-ontvankelijkheidverklaringen en de ontslagen van alle rechtsvervolging tellen. Een klein aantal”.

En, klopt het?

Voor de duidelijkheid, het gaat hier over mensen die verdacht worden van een delict, over het strafrecht dus – niet over burgerlijk of bestuursrecht. Alleen in het strafrecht kun je immers van verdachten en (on)schuldigen spreken. Het CBS houdt gedetailleerde cijfers bij over juridische handelingen, die zij op haar beurt krijgt van de verschillende rechtbanken en juridische organen. De meest recente cijfers komen uit 2011, en zijn ook opgenomen in het rapport Criminaliteit en Rechtshandhaving waarin het CBS in samenwerking met het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het Ministerie van Veiligheid en Justitie schrijft over misdrijven.

Het is zeker niet zo dat van alle mensen die verdachte zijn in een strafzaak 90 procent – 9 op de 10 – schuldig blijkt. Het komt bij lange na niet altijd zo ver dat een verdachte in een strafzaak ook echt voor de rechter komt te staan. Veel verdachten ‘vallen voor die tijd af’. In 2011 handelde het OM bijvoorbeeld in 37 procent van de rechtbankstrafzaken de zaak zelf af, onder meer door uiteindelijk af te zien van vervolging of een boete overeen te komen.

45 procent van het totaal aantal rechtbankstrafzaken, kwam wel voor de rechter. En van die zaken, werd in 89,8 procent van de gevallen de verdachte schuldig verklaard – grofweg 90 procent. In 9,5 procent van de gevallen volgde vrijspraak of ontslag van rechtsvervolging. Het percentage schuldigverklaringen is overigens dalende, in 2005 lag dat nog op 93,8 procent.

Als je de uitspraak van Eerdmans los van de context zou beoordelen dan klopt hij dus niet, van alle mensen die verdacht zijn is niet 9 op de 10 ook echt dader. Maar er was natuurlijk wel een context. Het ging in het debat waar Eerdmans zijn uitspraken deed over de rechten van slachtoffers in de rechtszaal. En van de verdachten die in de rechtszaal staan, is inderdaad bijna 90 procent de dader. Als we specifieker kijken naar zaken waarin slachtoffers relatief vaak aan het woord komen in de rechtszaal, bij geweldsmisdrijven, seksuele misdrijven en misdrijven tegen het leven, dan lag het percentage een paar procent lager: 82 procent van de verdachten die voor moord- en doodslag voor de rechter staan werd schuldig verklaard, 87 procent voor mishandeling, en zowel voor bedreiging als seksuele misdrijven werd 88 procent van de verdachten schuldig verklaard. Hierbij moet opgemerkt worden dat de overige procenten niet direct onschuldig zijn, want bijvoorbeeld bij ontslag van rechtsvervolging kan een verdachte nog best de dader zijn.

Joost Eerdmans zei in het televisieprogramma Debat op 2 dat 9 op de 10 verdachten ook dader zijn. Het gesprek ging op dat moment over de rechten van slachtoffers in de rechtszaal. Los van de context klopt Eerdmans uitspraak niet, lang niet alle mensen die verdacht zijn blijken de dader. Vaak komt het niet eens zo ver dat een verdachte voor de rechter wordt geleid. Maar het ging in het debat specifiek over de situatie in de rechtszaal. En in de rechtszaal blijkt inderdaad 90 procent van de verdachten schuldig verklaard te worden, 9 op de 10 mensen. Wij beoordelen de uitspraak van Eerdmans dan ook als waar.