Microsoft zwaar bestraft om ‘grove fout’

Softwaregigant Microsoft kreeg gisteren van Brussel een boete van 561 miljoen euro opgelegd. Het bedrijf lapte zijn eigen beloftes aan zijn laars.

561 euromuntjes: 1 euro = 1 miljoen boete. Illustratie Roland Blokhuizen

Brussel. - Als eurocommissaris Joaquín Almunia miljoenenboetes aan bedrijven uitdeelt, is het meestal omdat ze door kartelvorming of overnames de concurrentie uit de markt proberen te drukken. De boete van 561 miljoen euro die de Spanjaard gisteren aan de Amerikaanse softwaregigant Microsoft gaf, is van een totaal andere orde. Het is de eerste keer dat een bedrijf wordt beboet omdat het na een eerdere veroordeling wegens ‘marktverstoring’ zijn eigen belofte om daarmee te stoppen, aan zijn laars lapt.

„Ik hoop dat dit ook de laatste keer is”, zei Almunia, die de internationale pers optrommelde om deze afstraffing aan de grootst mogelijke klok te hangen. Pogingen van Microsoft om de zaak net als de vorige keer achter de schermen te schikken, konden hem niet vermurwen. „Twee keer schikken is onmogelijk.” Dat het bedrijf zijn excuses aanbood en meewerkte met het onderzoek, maakte Almunia evenmin uit. Microsoft heeft een voorbeeldfunctie: „Wie zich niet aan dit soort afspraken houdt, begaat een grove fout die zwaar bestraft moet worden.”

In 2009 trof de Europese Commissie, die moet zorgen dat iedereen op de Europese interne markt gelijke kansen heeft, een financiële schikking met Microsoft omdat klanten die Windows kochten al jaren automatisch slechts één browser kregen aangeboden die ook door Microsoft wordt geproduceerd: Internet Explorer. Fabrikanten van andere browsers klaagden luidkeels bij de Commissie: dit was oneerlijke concurrentie. De Commissie gaf hen gelijk en verplichtte Microsoft om alle klanten de komende vijf jaar een keus aan browsers te bieden. Het bedrijf zou elk jaar een rapport sturen over de voortgang.

Met deze schikking, voor 860 miljoen euro, leek een oorlog tussen Microsoft en de Commissie die al tien jaar sleepte (ook over andere zaken) eindelijk voorbij. Maar in juli 2012 bleek, opnieuw na klachten, dat Microsoft sinds mei 2011 klanten wéér direct naar Internet Explorer stuurde. Dat gebeurde niet op alle softwareprogramma’s, maar op sommige. Omdat het bedrijf zo groot is, ging het toch om ruim 15 miljoen klanten die geen keus kregen. De Commissie nam dit zeer hoog op.

Almunia deelt even hoge boetes uit als zijn voorgangster Neelie Kroes: hoe groter bedrijven worden in de globaliserende wereld, hoe meer schade ze aanrichten met illegale monopolie- en kartelvorming. Boetes van een paar miljoen merken zij niet eens. Dus worden boetes nu mede berekend op basis van bedrijfsomzetten en looptijd van de overtreding; EU-lidstaten vinden dat fijn, want boetes vloeien terug in nationale staatskassen.

Almunia opereert strategisch echter anders dan Kroes. Laatstgenoemde was iemand van de harde confrontatie, die loopgravenoorlogen voerde met multinationals als Google en Microsoft (dat in totaal al 2,2 miljard aan boetes heeft gekregen). Almunia probeert dit te vermijden. Hij schikt liever. Dat gaat sneller, kost minder energie en verzuurt de relaties minder.

Maar Microsoft zette Almunia in feite voor het blok: als hij die browseraffaire niet hard afstrafte, zouden ook andere bedrijven over hem heen lopen.

Misschien klopte het, dat het bedrijf niet expres maar door nalatigheid opnieuw in de fout was gegaan, en dat de beloftes uit 2009 door een ,,technisch probleem’’ niet goed aan alle afdelingen waren doorgegeven. Feit bleef dat Microsoft als eerste bedrijf cruciale beloftes schond die juridisch afdwingbaar zijn. Dacht men wellicht: we schikken wel weer? Daarom besloot Almunia zijn tanden te laten zien – vóór de camera’s ditmaal.

De boete, 1 procent van de winst van Microsoft in 2012, had nog veel hoger kunnen uitpakken. Goed gedrag en openbare excuses speelden mee, zeggen betrokkenen. Eén les heeft Almunia wel geleerd: zelfs bij simpele deals als deze kun je niet verwachten dat een bedrijf zichzelf evalueert. „We waren een beetje naïef”, zei hij. Of de Commissie voortaan een onafhankelijk bureau inschakelt, is onbekend. De kliklijnen waarop bedrijven kunnen klagen over elkaar, hebben in dit geval wel uitstekend gewerkt.