Burgers tegen ‘sluipende’ EU-opmars

Laat het volk oordelen over de overdracht van bevoegdheden aan ‘Brussel’. Burgerforum EU en 40.000 volgers vragen een referendum.

Op de eerste bijeenkomst van het Burgerforum EU gingen twintig initiatiefnemers op de foto in hotel De l’Europe in Amsterdam. Helemaal centraal, met grijs colbert: hoogleraar culturele economie Arjo Klamer. Links van hem auteur René Cuperus. Direct achter hem journalist Joost Niemöller. Links van hem EU-criticus Thierry Baudet en daarachter journalist Jelle Brandt Corstius. Rechts van Klamer, helemaal achteraan, staat ondernemer Hennie van der Most, bekend van zijn steun aan Rita Verdonk en het pretpark in de nooit gebruikte kweekreactor van Kalkar, net over de grens met Duitsland. Foto Marco Hillen/HH

Met trots meldde het Burgerforum EU gisteravond dat in één dag 6.000 extra handtekeningen waren binnengekomen voor het initiatief dat moet leiden tot een referendum in Nederland over de Europese Unie. Het was een reactie op de mededeling van het forum, een dag eerder, dat de eerste horde voor zijn actie was genomen. Op de website was de grens van 40.000 ondertekende steunbetuigingen bereikt. Maar voordat in Nederland werkelijk een nieuw referendum over Europa komt, is nog een lange weg te gaan.

Het nu gepasseerde minimum van 40.000 is vereist voor een zogeheten burgerinitiatief. Hiermee kunnen burgers bereiken dat de Tweede Kamer een onderwerp op de agenda plaatst. Deze sinds 2006 bestaande mogelijkheid heeft tot nu toe één keer tot een Kamerdebat geleid: over diervriendelijk vlees. Milieudefensie had toen 106.000 handtekeningen opgehaald. De Kamer voelde niets voor de voorgestelde vleesbelasting.

Het Burgerforum EU is een breed gezelschap. Er zitten hoogleraren bij (Arjo Klamer, Tom Zwart), journalisten (Joost Niemöller, Jelle Brandt Corstius), columnisten (Thierry Baudet) en bijvoorbeeld ook de Twentse ondernemer Hennie van der Most (Wunderland Kalkar).

Hun initiatief is allereerst procedureel. De groep wil een volksraadpleging over hoe de EU zich ontwikkelt. Maar inhoudelijk vinden ze er ook wat van. „Op nationaal niveau blijft steeds minder politieke zeggenschap over. De democratie raakt steeds verder uitgehold”, stellen zij. De „sluipende overdracht” van bevoegdheden van nationale overheden aan Europa moet stoppen.

Daarmee wordt vooral gedoeld op de maatregelen om de crisis rond de euro te beteugelen. Zo komt er een Europese bankenunie en wordt de economische politiek van de lidstaten strakker „gecoördineerd”. Volgens de critici gaat het vooral om van bovenaf voorschrijven, en raken landen hun eigen bevoegdheden kwijt. Daar moet het volk zich over kunnen uitspreken, vinden de forumleden.

Stap één is nu bereikt, met 40.000 handtekeningen. De commissie voor de verzoekschriften en burgerinitiatieven uit de Tweede Kamer moet nu onderzoeken of het verzoek aan de voorwaarden voldoet. Dat kan al direct een obstakel zijn. Het moet namelijk gaan om een nieuw voorstel dat de afgelopen twee jaar niet in de Kamer aan de orde is geweest. De overdracht van bevoegdheden aan Brussel is de afgelopen tijd in de Tweede Kamer en de Eerste Kamer haast permanent besproken.

Maar, zo kunnen de initiatiefnemers stellen, hun punt is dat er een referendum over moet komen. Daar heeft de Tweede Kamer zich de afgelopen twee jaar niet rechtstreeks over uitgesproken. Althans, niet in de vorm van een concreet voorstel. Het is dus aan de Kamercommissie te bepalen of het verzoek binnen de regels valt. Mocht dat zo zijn, dan kan de Kamer altijd nog zeggen dat het onderwerp geen referendum waard is.

Daarom werkt het forum ook aan stap twee: het raadgevend referendum. Aangrijpingspunt hierbij is de vorige maand door de Tweede Kamer aanvaarde initiatiefwet die een niet-bindende volksraadpleging mogelijk maakt als ten minste 300.000 burgers hiervoor hun handtekening zetten. Dit voorstel ligt nu bij de senaat.

Een voorwaarde voor dit referendum is dat er sprake moet zijn van een door het parlement aangenomen wet of verdrag. Dat is op dit moment niet het geval. Sterker nog, dit is dan ook de klacht van de initiatiefnemers: het gaat om sluipende overdracht van bevoegdheden. Er gaan binnen Europa stemmen op om een nieuw Europees verdrag te maken om alle veranderingen een betere wettelijke basis te geven. PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom is daar een voorstander van, zo zei hij zaterdag in deze krant. Maar dat kan nog wel vijf jaar duren. Het lijkt niet waarschijnlijk dat het burgerinitiatief zo lang kan wachten.