'Wat zeg je dan: pa is een moordenaar?'

De Australische Cate Shortland (44) maakte Lore, over het grote naoorlogse zwijgen in Duitsland. „Ze hadden andere problemen.”

Verloren onschuld was het thema van Somersault, Cate Shortland speelfilmdebuut in 2004 in Cannes. En eigenlijk ook van opvolger Lore. Perverse onschuld, dat wel: de onschuld van de Bund Deutscher Mädel, van het nazimeisje.

Lore is gebaseerd op de roman The Dark Room van Rachel Seiffert, die de ervaring van haar indertijd elfjarige moeder en tante verwerkte: beide trokken na de capitulatie door het gedemoraliseerde nazi-Duitsland. Lore, de oudste dochter van een fanatiek SS-gezin uit Beieren, wordt met haar broertjes en zusje naar oma in Hamburg gestuurd: daarna melden de ouders zich bij de Amerikanen. Het wordt een hongertocht van zeshonderd kilometer door lyrisch gefilmd Duits oerbos, met de al dan niet Joodse Thomas die lessen in overleven geeft.

„In Duitsland, waar Lore godzijdank goed is gevallen, zien ze het als film over het naoorlogse zwijgen”, zegt Shortland, te gast bij het filmfestival van Rotterdam. „Dat klopt. Lore wil de waarheid weten, maar ook niet. Wat zeg je als moeder: jullie vader schoot kinderen, bejaarden en zwangere vrouwen dood in Wit-Rusland en ik loog tegen jullie? Wat moet je anders dan zwijgen?”

Curieus, een Australische die een Duitse film maakt.

„Na mijn televisiewerk en mijn filmdebuut vergat ik even waarom ik films maakte. Ik verhuisde naar Zuid-Afrika, adopteerde mijn kinderen. Pas toen een Schotse producer me de roman The Dark Room gaf, keerde mijn passie voor film terug.

„Ik zag een film voor me over een meisje zonder gevoel dat tijdens een ramptocht door verwoest Duitsland menselijk wordt. Wat ik er zelf aan heb toegevoegd, is seksueel verlangen. Ze ontmoet Thomas, denkt dat hij Joods is en wil hem. Dat is een erotische onderstroom voor De Ander. Thomas belichaamt alles waarvoor haar ouders waarschuwden: heel opwindend. Aan de andere kant vindt ze dat ze boven hem staat en dat hij moet gehoorzamen.”

U bent Joods, heeft dat er iets mee te maken?

„Dat lijkt me wel. Ik heb mij nooit kunnen verplaatsen in wat nazisme aantrekkelijk maakt. Nu wel. Ik sprak veel met de tante van (schrijfster) Rachel die de tocht indertijd maakte. Haar vader was bij de SS en zat tien jaar achter de tralies wegens oorlogsmisdaden. Haar moeder was nog fanatieker en bleef antisemiet: als Barbra Streisand op televisie was, gooide ze kussens naar het beeldscherm.

„Die tante vertelde me over haar opvoeding: een goed meisje liegt niet, staat rechtop, blablabla. Alles draaide om offers. Wat me ook intrigeerde, waren die romantische wanen over hoe prachtig het is om te sterven voor Duitsland. Precies de romantiek van zelfmoordterroristen.”

Wat vindt u van het huidige Duitsland?

„Ik heb nogal wat racistische vooroordelen overwonnen. Ik ken geen land dat zo dapper, open en eerlijk zijn geschiedenis accepteert. Australië en Zuid-Afrika kunnen er een voorbeeld aan nemen.”

Die openheid is pas van de jaren zestig.

„Daarvoor zweeg men uit schaamte: iedere Duitser wist tijdens de oorlog van de Holocaust en de kampen. Maar je moet ook bedenken dat vanaf november 1944 ruim twee miljoen Duitsers stierven. Iedereen was getraumatiseerd. Dan bezetten de geallieerden het land en zeggen: zie onder ogen wat jullie hebben aangericht. Los van botte ontkenning, was de reactie: we hebben nu even andere problemen.”