Vrouwen moeten niet piepen

Topvrouwen

Sheryl Sandberg, topvrouw bij Facebook, publiceert maandag haar veelbesproken boek Er is een gebrek aan topvrouwen En dat ligt volgens Sandberg aan de vrouwen zelf

‘Ik ben nou eenmaal heel goed.” Typisch het antwoord van een man als hem gevraagd wordt waarom hij toch zo veel succes heeft. Een vrouw zegt meestal wat anders: „Dat ze geholpen is, dat ze geluk heeft gehad of dat ze hard heeft gewerkt.”

Dat is althans de ervaring van Sheryl Sandberg, als uitvoerend directeur bij Facebook één van de meest zichtbare vrouwen van het Amerikaanse bedrijfsleven. Ze is moeder van twee kinderen. En ze is de protagonist in een nieuw hoofdstuk in het slepende debat over de positie van vrouwen op de werkvloer. De wereld wordt nog steeds bestuurd door mannen, zegt Sandberg – en dat valt hun niet zozeer aan te rekenen als wel de vrouwen zélf.

Sandberg (43) schreef het boek Lean In: Women, Work and the Will to Lead, dat alles in zich heeft voor een stevig maatschappelijk debat. Genoeg materiaal voor vrouwen én mannen wereldwijd om instemmend aan te halen bij de koffie. Of om heel boos over te worden. Sandbergs stellingname – niet zo piepen, gewoon beter je best doen – raakt gegarandeerd een open zenuw.

Het boek wordt op 11 maart in één klap op de markt gebracht, in zestien talen, in meer dan twintig landen. Er wordt zo geheimzinnig over gedaan dat journalisten die Sandberg willen interviewen per contract moeten toezeggen dat ze er geen woord over schrijven vóór die wereldwijde publicatie. Alleen The Wall Street Journal wist een recensie-exemplaar te veroveren.

Vrouwen, schrijft Sandberg in het boek volgens The Wall Street Journal, zitten vooral zelf hun carrière in de weg. „Door een gebrek aan zelfvertrouwen, doordat we onze hand niet opsteken en door ons terug te trekken als we naar voren moeten leunen.”

Sandberg ging niet over één nacht ijs. Ze heeft haar ideeën goed uitgeprobeerd. Op vrouwen. Daar begon ze ruim twee jaar geleden mee. In een bescheiden zaaltje hield ze een lezing met als titel ‘Waarom we te weinig vrouwelijke leiders hebben’. Want: „Het percentage vrouwen aan de top van het bedrijfsleven ligt op 15, 16 procent”, begon ze haar betoog.

Daar moeten er meer bij, vindt Sandberg. Maar dan moeten vrouwen zichzelf niet zo wegcijferen op de werkvloer. En, net zo belangrijk, thuis ook niet. Want een werkende vrouw met gezin heeft „drie banen”, zegt ze – haar werk, het huishouden en de kinderen. „Een man maar één. Wie denk je dat zijn baan sneller opzegt?” De loopbaan van vrouwen, zegt ze, hangt af van hoe geëmancipeerd hun man is.

Alleen dit ene optreden werd op internet al zo’n twee miljoen keer bekeken. En kreeg felle kritiek. Anne-Marie Slaughter – hoogleraar aan Princeton, moeder en voormalig adviseur van Hillary Clinton – ontpopte zich als haar belangrijkste uitdager. Zij beheerste afgelopen zomer het debat na een veelbesproken essay in tijdschrift The Atlantic, dat in kranten overal ter wereld, ook in deze, werd herdrukt.

Hoewel Sandberg haar boodschap als aanmoediging verpakt, schrijft Slaughter, is het vooral een „verwijt”. Door zichzelf als voorbeeld te stellen, legt Sandberg vrouwen – ook de succesvolle – een onhaalbare maatstaf op. Wie kan er immers aan haar tippen?

En dat is niet eerlijk. Want, zo klinkt het, Sandberg heeft makkelijk praten, met twee Harvard-diploma’s en een topfunctie bij één van de succesvolste bedrijven ter wereld. En terwijl zij de wereld overvliegt in een privévliegtuig, laat ze haar twee kinderen achter bij een oppas – en ook alleen maar als haar, geëmancipeerde, man niet thuis is, die immers een deel van de zorgtaken op zich neemt. Sandbergs verhaal, zeggen critici, gaat alleen op voor de professionele elite, vrouwen met een onderhandelingspositie – een kleine minderheid dus.

Ook in Nederland winden mannen en vrouwen zich op over het onderwerp. En niet alleen op de werkvloer. De politiek verplicht grote Nederlandse bedrijven ernaar te streven hun top (zowel raden van bestuur als raden van commissarissen) over drie jaar voor minstens 30 procent uit vrouwen te laten bestaan – volgens de laatste cijfers van het SCP ligt dat aantal bij de honderd grootste bedrijven nu op nog geen 10 procent. De Europese Commissie gaat nog verder: die stelt dat 40 procent van de top in 2020 vrouw moet zijn – een voorstel waar in Nederland weerstand tegen bestaat, onder meer bij de VVD en werkgeversorganisatie VNO-NCW.

Als het aan Sandberg ligt, zullen de vrouwen zelf die situatie veranderen. Online – hoe kan een Facebook-topvrouw ook anders – wil ze zo veel mogelijk vrouwen stimuleren te worden zoals zij: iemand met een harmonieuze ‘work- life-balance’ tussen topbaan en gezin.

En ze is van plan dat nog even vol te houden, heeft ze al gewaarschuwd. Net zo lang totdat vrouwen ook hardop zeggen dat ze ontzéttend goed zijn in wat ze doen – of in ieder geval net zo goed als die mannen.

Sheryl Sandberg: Lean in. Vrouwen, werk en de weg naar succes. €19,95