Kleurrijker dan alleen Mr. Orange

Ooit was hij vooral de ideale psychopaat, met zijn onbestemde, dreigende blik. Inmiddels blinkt acteur Tim Roth ook uit als goede huisvader en familieman.

Inmiddels de ideale vader: Archie (Tim Roth) en zijn dochter Skunk (Eloise Laurence) in Broken.

Haast irritant, zo volmaakt is de vader die acteur Tim Roth (1961) speelt in Broken. Archie is liefdevol, onbaatzuchtig – als het kindermeisje voorstelt met hem in bed te duiken, gaat hij eerst zijn dochter troosten die niet kan slapen. Maar misschien is een beetje overdrijving hier ook wel op zijn plaats. Kijkers die Roth kennen als de acteur die anderhalf uur lang doodbloedt in Reservoir Dogs en als Pumpkin, het eerste personage dat een wapen trekt in de cafetariascène in Pulp Fiction, associëren hem niet meteen met een liefdevolle vader.

Roth heeft zijn reputatie als een tough guy te danken aan enkele rolkeuzes aan het begin van zijn carrière, onder meer zijn filmdebuut als racistische skinhead Trevor in het politiek geëngageerde drama Made in Britain en zijn rol als huurmoordenaar in Stephan Frears The Hit. De bleke, dan nog broodmagere Roth blijkt met vaak angstaanjagende emotieloze blik en wat ordinaire looks de ideale psychopaat.

Er bestaat een anekdote over hoe de Brit in 1982 de rol van Trevor bemachtigde. Roth wandelde iets te vroeg de auditieruimte binnen en vertelde dat hij in het parkje aan de overzijde van de straat zou wachten op zijn beurt. De ongeschoolde acteur, die zich net had kaalgeschoren voor een theaterrol, wist dat de producer en regisseur hem zouden observeren door het raam. Toevallig wandelde een kennis met een hanenkam het parkje in. Roth begon luidruchtig met hem te schijnvechten tot de politie kwam opdagen. Toen de acteur later de auditieruimte binnenwandelde was het binnenhalen van de rol „een formaliteit”.

Na Made in Britain werkte Roth mee aan enkele Britse films, voor hij begin jaren negentig naar Los Angeles verhuisde. Daar liet de meester van het ‘esthetisch geweld’ Quentin Tarantino zijn oog op hem vallen. Tarantino wilde de Londenaar voor de rol van Mr. Pink in zijn gangsterfilm Reservoir Dogs. Roth stelde zelf voor om Mr. Orange te spelen, een geheim agent die infiltreert binnen het groepje criminelen dat onder schuilnamen samenwerkt tijdens een bankoverval. „Ik wilde als Engelsman een Amerikaan spelen die de rol op zich neemt van een agent die een crimineel speelt. Omdat het me waanzinnig moeilijk leek”, zei Roth hier later over. De rol zorgde voor zijn doorbraak in de VS. Behalve als favoriet van Tarantino – ze werkten nog samen in Pulp Fiction en Four Rooms – is Roth bij het grote publiek bekend als Dr. Cal Lightman. Tussen 2009 en 2011 belichaamde hij in de succesvolle tv-serie Lie to Me een wetenschapper die door het bestuderen van lichaamstaal leugenaars ontmaskert en tussendoor een puberdochter opvoedt.

Een jaar na Pulp Fiction kreeg hij zijn eerste, vooralsnog enige Oscarnominatie voor beste mannelijke bijrol in Rob Roy, waarin hij de kwaadaardige edelman Cunningham speelt. De film was het bewijs dat Roth naast angst aanjagen met zijn vaak minimalistische mimiek zich ook te buiten kon gaan aan barok en grote gebaren. Roth liet zich in de daaropvolgende jaren typecasten door Woody Allen en speelde de psychopaat in diens Everyone Says I Love You. Hij wisselde hoofdrollen in blockbusters als Planet of the Apes af met arthousefilms.

Over enkele minder geslaagde projecten uit die periode, zoals de gangsterfilm Hoodlum, vertelde Roth later dat hij meewerkte om zijn regiedebuut te financieren, het incestdrama The War Zone uit 1999. Roth suggereerde verschillende malen dat de film autobiografische elementen had, hoewel hij zich voor de rest nooit negatief uitlaat over zijn jeugd. De acteur groeide op in een welvarend journalistengezin. Zijn vader Ernie Smith, overtuigd communist, veranderde na WOII zijn achternaam in Roth uit solidariteit met de joodse gemeenschap, hoewel de familie niet joods was.

Een hoogtepunt in Roths carrière is de Amerikaanse remake van Michael Hanekes Funny Games uit 2007, waarin twee jongemannen een gezin gijzelen en de meest sadistische spelletjes met hen spelen. Roth werd gevraagd als vader van het gefolterde gezin. De film is een opeenvolging van gruwelijke scènes waarmee Haneke onder meer de relatie tussen geweld en media ter discussie wil stellen. Roth vertelde achteraf dat hij lang getwijfeld heeft om de rol aan te nemen, omdat hij moeite had met het – louter gesuggereerde – extreme geweld en het gebrek aan medemenselijkheid tussen de personages, ook tussen het geportretteerde koppel. Blijkbaar bestaat er voor de Brit een duidelijk onderscheid tussen de haast slapstickachtige slechteriken die hij voor Tarantino speelde, en realistisch geweld.

In Broken zien we Roth zoals we hem de laatste jaren vaker zien opduiken, binnen en buiten zijn films, als liefhebbende vader. Toch duikt het thema geweld ook hier weer op. De mozaïekfilm is opgebouwd rond een voorval waarbij een buurman de vermeende verkrachter van zijn dochter zwaar toetakelt.

In verschillende verhalen zien we de nasleep van deze ingrijpende gebeurtenis bij de bewoners van de straat. Roths personage probeert dochter Skunk, die getuige was, krampachtig te beschermen. Roth is – met meer groeven in zijn gezicht en flink uitgevuld – voor veel regisseurs veranderd van een bad guy in een good guy.