Ernstig gestoord of zeer manipulatief

Wist Kim De Gelder wat hij deed, toen hij in een crèche in Dendermonde twee baby’s en een leidster doodde? Over die vraag gaat zijn proces.

Kim De Gelder deze week in de rechtszaal in Gent. Hij zei er geen bezwaar tegen te hebben dat hij herkenbaar in beeld komt. Foto AP

Psychiaters in België konden het er maar niet over eens worden: was de man die in januari 2009 twee baby’s en een crècheleidster vermoordde, in een kinderdagverblijf in Dendermonde, toerekeningsvatbaar of niet? Nu moet een jury van twaalf burgers erover beslissen.

Vlaamse media noemen de rechtszaak tegen de verdachte, Kim De Gelder (24), het ‘proces van het jaar’. Elke dag zijn de getuigenverhoren en de uitspraken van De Gelder groot nieuws. Ook de kleren die hij aan heeft, zijn bakkebaarden, de manier waarop hij zit, kijkt, praat. En dat hij eerst niet en toen opeens wel herkenbaar in beeld gebracht wilde worden. Alles lijkt mee te tellen bij de vraag of hij ernstig gestoord is, zoals zijn advocaat zegt. Of juist manipulatief en berekenend, zoals de advocaten van de slachtoffers denken.

Gisteren getuigde de directeur van de gevangenis waar De Gelder nu zit. Hij smeert, zei ze, soms zijn ontlasting op de muren, op zichzelf, op zijn eten. Hij verzamelt bekertjes urine om naar de cipiers te gooien. Op een dag had hij twee uur naakt en met een handdoek op zijn hoofd naar de wc-pot zitten kijken. Vervolgens kwamen zijn grootouders langs, hij kleedde zich snel aan om naar de bezoekersruimte te gaan. Maar toen hij hen zag, bleef hij stokstijf staan. „Een psychose”, zeiden zijn opa en oma. De psychiater in de gevangenis dacht er anders over. „Het was gespeeld”, zei de directeur in de rechtszaal.

Er is geen twijfel over De Gelders schuld: er is veel bewijs, hij heeft ook toegegeven dat hij met messen en een bijl de crèche binnen was gedrongen om te moorden. Hij bekende ook dat hij al eerder op een boerderij een vrouw van 72 had gedood.

De Gelder had zijn daden uitvoerig voorbereid: hij had met zijn messen geoefend op een houten plaat, hij had een kogelwerend vest gekocht, zijn haar geverfd, de routes van tevoren verkend. In het proces, dat vier weken zal duren, zei De Gelder al een paar keer dat hij wil vertellen wat zijn motief was. In eerdere politieverhoren zei hij soms dat hij geen motief had: „Het was zo geprogrammeerd in mijn hoofd.”

Hij had het ook over stemmen die hem de opdracht gaven, maar later zei hij dat hij daarover had gelogen. Een andere keer zei hij dat de wereld zo hard was geweest voor hem dat hij ook hard mocht zijn voor de wereld. Of dat hij dacht dat iedereen net zo ongelukkig was als hij, dus dat hij iedereen die hij vermoordde hielp.

Als kind, en vooral als puber, had Kim De Gelder al psychische problemen: hij had anorexia, hij leed aan depressies en deed een zelfmoordpoging. Tegen de politie zei hij later dat zijn ouders hem verstikten en nooit naar hem luisterden. In de tijd dat hij de moorden plande, had hij zijn werk als magazijnbediende opgezegd. Hij woonde alleen, sliep op een matje en stopte zijn kleren in de keukenkastjes.

Een gevangenispsychiater zei gisteren in de rechtszaal dat De Gelder gevoelsarm en contactgestoord was en misschien had hij schizofrenie. Maar het was moeilijk om hem in een diagnose te vatten. „Hij kan ook makkelijk manipuleren, hij heeft dat veel gedaan.” Eerder al had de gevangenisdirecteur tegen de advocaat van De Gelder gezegd: „Uw cliënt doet abnormale dingen, maar hij wéét wat hij doet.”

De zaal waar publiek het proces op een scherm kan volgen, zit elke dag vol. Vooral met gepensioneerden, maar ook met studenten of buren die samen een dagje uit zijn. Aan het proces doen bekende Vlaamse advocaten mee die precies weten hoe ze moeten inspelen op het gevoel van juryleden, waardoor zittingen soms lijken op theatervoorstellingen.

In de gang van het gerechtsgebouw houdt Bart Van Belle, online redacteur van De Standaard, een dagboek bij voor de krant. Zijn dochtertje Mies was in de crèche ‘Fabeltjesland’ waar De Gelder met zijn messen binnenstapte. Twee jongetjes werden doodgestoken, meer dan tien kinderen raakten gewond, Mies – toen 15 maanden – bleef ongedeerd. „Ik heb de indruk dat dit proces de familie van de slachtoffers deugd doet”, zegt Van Belle. „Het doet ze goed dat ze de getuigenissen horen en zelf hun verhaal kunnen doen. Het is ook moeilijk voor hen, maar het werkt helend.”

Van Belle is bijna elke dag in de rechtszaal. Hij denkt dat de jury op 22 maart, de laatste dag van het proces, zal uitkomen op het oordeel dat De Gelder toerekeningsvatbaar was. „Hij heeft al laten blijken dat hij dingen veinst. En het zal indruk maken op de jury dat ook iemand als de gevangenisdirecteur zegt dat hij weet wat hij doet.”

Bij toerekeningsvatbaarheid komt De Gelder in de gevangenis, vrijwel zeker levenslang. Als de jury toch denkt dat hij niet wist wat hij deed, wordt hij ‘geïnterneerd’: hij wordt dan opgenomen in een psychiatrische instelling of in een speciale afdeling van de gevangenis. Voor Van Belle maakt het weinig uit. „Het is zeker dat hij nooit meer vrij komt, omdat hij een gevaar is voor de maatschappij. Dat is het belangrijkste.”