Wilt u een stekkie van DWDD of van Oh Oh Cherso?

Originele tv is schaars, de spin-off viert hoogtij. Hilversum teert op bewezen succesnummers. „Je moet de koe zo snel mogelijk melken.”

Het spookt in het Barbiehuis. Tenminste, dat denkt Barbie zelf. En daarom wil Barbie verhuizen. Ondertussen maakt ze ruzie met man Michael over hun onzindelijke hondje Gucci, en moedert ze over baby Angelina. Eerder zagen we de Haagse Samantha ‘Barbie’ de Jong al in de aanloop naar haar bruiloft en bevalling. Vanavond begint alweer de derde serie over het leven van de realityster: Huisje, Boompje, Barbie.

Het programma is een spin-off, de zoveelste uit de onuitputtelijke bron die Oh Oh Cherso heet. RTL 5 verzint telkens nieuwe formats rondom de oorspronkelijke ‘karakters’ uit het feestprogramma. Zo mocht Sterretje al op zoek naar de liefde in In love with Sterretje, en vanaf april volgen we Jokertje tijdens een vrijgezellenfeest in Las Vegas in Jokertjes jawoord. Patty Geneste van formatverkoper Absolutely Independent begrijpt RTL wel. „ Je moet de koe zo snel mogelijk melken. Een hype is een curve die je maar een tijdje kunt rekken.”

RTL 5 is de onbetwiste spin-off-koning van de Nederlandse tv, maar ook andere televisiezenders programmeren spin-offs, programma’s die direct voortkomen uit een bestaand format. SBS varieert al jaren op het thema van sterren die kunstjes doen, en programmeerde vorig jaar een show rondom de fictieve volkszanger Martin Morero, bekend van RTL’s dramaserie Gooische Vrouwen.

Maar ook de publieke netten doen mee. Veel bewezen successen kregen een afgeleid programma: Kassa kreeg Kassa Groen, Andere Tijden kreeg Andere Tijden Sport. Er zijn kinderversies van allerlei programma’s, vele variaties op de Nationale IQ-test en de recente DWDD-spin-offs De wereld leert door en DWDD University.

Waarom zijn spin-offs zo populair? „Programmadirecteuren kijken alleen naar gisteren”, zegt Ruud de Langen, directeur van mediabureau Mindshare die al jaren een weblog over televisieformats bijhoudt. „Wat scoorde er gisteren, en hoe kunnen we dat vandaag herhalen? Dat maakt innovatie moeilijk.”

Programmadirecteur Paul Cormont van RTL 5 beaamt de vele shows rondom de Cherso-personages te programmeren omdat nieuwe formats risicovoller zijn. „Je bent een commerciële omroep. Op primetime half negen kies je dan het liefst voor veilig.” Bij Cherso viel hem de populariteit van enkele van de castleden op. „We merkten aan bepaalde karakters dat er méér in zat. Daar ga je dan mee om te tafel. Maar je kan niet zomaar een nieuw programma om iemand heen bouwen, er moet wel een herkenbaar thema zijn.” Dus kwam het RTL 5 goed uit dat Barbie en Michael gingen trouwen. Cormont: „En dat ze nu zelf wilden verhuizen, was ook prettig voor ons. Hun relatie komt onder druk te staan. Dan heb je een dramatische lijn. Zonder zo’n lijn kun je geen realityprogramma bouwen.”

De kijkcijfers geven Cormont gelijk. Weliswaar trokken de spin-offs van Oh Oh Cherso nooit zo veel kijkers als het moederprogramma – het eerste seizoen van Cherso had volgens Stichting Kijkonderzoek gemiddeld 1.347.000 kijkers, Barbie’s baby 693.000 – maar Barbie’s marktaandeel ligt toch boven de 10 procent.

Volgens mediadeskundige en programmamaker Bert van der Veer neemt een goede spin-off één populair onderdeel uit een programma, en buit dat uit. Dat kan een karakter zijn, zoals Barbie, maar ook een item, zoals de wetenschappers die eerst iets kwamen uitleggen in De wereld draait door, en dat nu doen in De wereld leert door. Van der Veer: „Uit mijn eigen verleden herinner ik me het bloemetje uit de Vijf uur show. Dat was maar een itempje van vijf minuten, maar daar is Het spijt me uit voortgekomen.” Van der Veer vindt niet dat spin-offs een nieuwe ontwikkeling zijn. „Mies Bouwman zei al dat er maar vijf basisprogramma’s zijn, waarop iedereen varieert. Het laatste vernieuwende format was Big Brother; ook al weer 14 jaar geleden.”

Is er dan sprake van ideeënarmoede? „Er is inderdaad al jaren heel weinig écht nieuws op tv”, vindt Ruud de Langen van Mindshare. Naast vele spin-offs, doorgaans door hetzelfde team gemaakt, zijn er immers ook veel rip-offs; programma’s die verwant zijn aan een format van de concurrent. Denk aan de Speld in de hooiberg, de SBS-variant op Boer zoekt vrouw. De Langen: „Al die afgeleiden leiden tot verwatering van de formule. Het origineel is altijd het beste”. Formatverkoper Patty Geneste raadt programmamakers aan om zelf te zorgen voor een goede spin-off „om je basisidee te beschermen. Zo voorkom je dat er rip-offs komen.”

Jum Festen van producent SNP Media heeft net Buitenlandse bruiloft gemaakt, een spin-off van het programma Grenzeloos verliefd. Er zaten al huwelijken in de serie waarin meisjes hun buitenlandse liefde opzoeken, maar nu krijgen die alle aandacht. Hij bestrijdt dat er sprake is van ideeëngebrek bij de programmamakers; het zijn vooral de zenderdirecteuren die voorzichtig zijn. „De druk op de kijkcijfers is toegenomen. Een programma moet voor hen al een succes zijn in het buitenland, of voortborduren op bestaande formules.”

Festen werkt inmiddels aan een spin-off van Ik vertrek (TROS). Is hij dan niet op zoek naar dat zesde, compleet vernieuwende programma, om aan het rijtje van Mies toe te voegen? „Natuurlijk wel, zegt Festen, „maar we zijn al zo getraind in wat de zendbazen willen, dat we vooral zoeken naar nieuwe elementen in bekende vormpjes. En dat zoeken binnen de lijnen is ook heel leuk.”

Huisje Boompje Barbie RTL 5, 20.30-21.30 uur.