Virtuoze improvisator en componist

Violist Oene van Geel, de winnaar van de VPRO Boy Edgar Prijs is een muzikale avonturier: „Een viool is ontroerend.”

Violist Oene van Geel Foto Andreas Terlaak

Of je muziekavonturier Oene van Geel nu in een strijkkwartet, bigband of blaasensemble zet, de violist weet zich razendsnel in de groep te manifesteren. Hij componeert als een bezetene, diept de stukken van anderen uit en praat graag urenlang over ideeën. Bij Oene wordt het nooit onzinmuziek, zeggen zijn muziekvrienden.

De jury die hem gisteren de VPRO Boy Edgar Prijs toekende, onderstreept die muzikale energie: „Waarmee ook het niet-geïnitieerde, soms zelfs jazzwantrouwige publiek wordt bereikt. Met deze mentaliteit staat deze musicus middenin de moderne samenleving.”

Dat de belangrijkste prijs in Nederland op het terrein van de jazz en geïmproviseerde muziek is toegekend aan violist en componist Oene van Geel (39), is een rake keuze. Volgens de jury onderscheidt hij zich „met een superieure swing, een groot improvisatievermogen, een grondige kennis van de jazzgeschiedenis en een permanente nieuwsgierigheid naar andere muziekgenres, waarmee hij op atypische wijze een voorbeeld stelt binnen de cross-over wereld”.

Onterecht heeft jazz voor veel mensen een museale bijsmaak, zegt Oene van Geel. „Terwijl het springlevende muziek is. Improviseren staat in het nú. In het moment wordt muziek geboetseerd.”

Hij reageerde gisteren met een „hallelujah” op de prijs (€12.500) die jaarlijks wordt toegekend. Eerder won hij al de Kersjes Prijs met de band Zapp4 (2005), de Deloitte Jazz Award (2002), Dutch Jazz Competition (2001) en de Jur Naessens Muziekprijs (2000). „Ik ben op zijn zachtst gezegd niet onbedeeld gebleven bij het winnen van muziekprijzen”, zegt Van Geel. „Maar dat ik aan dit rijtje nu de VPRO Boy Edgar Prijs kan toevoegen is niets minder dan een grote eer. Er zijn veel muzikanten die hem ook verdienen.”

Beïnvloed door jazz, Indiase muziek, kamermuziek en vrije improvisatie, zet Van Geel (Amsterdam, 1973) zijn virtuoze improvisatievaardigheden en zijn compositietalent breed in. Hij is een aanjager in bands. „Ik krijg ontzettend veel inspiratie van combinaties van musici en de manier waarop kwaliteiten onderling op elkaar aansluiten. Dan gaat mijn fantasie aan de gang en sla ik aan het componeren.”

Van Geel speelt momenteel in vier bands: het strijkkwartet Zapp 4, Estafest, The Nordanians en zijn nieuwe multimedia project OOOO. Daarnaast is hij een veelgevraagd improviserend gastsolist. „Ik neem bouwblokjes uit alle stromingen.”

Hij speelt viool sinds zijn zevende en houdt van „haar lyrische karakter”. „Dat zangerige, die emotie. Dat vind ik ontroerend. Een viool kan zingen, ze is snel, scherp, agressief of warm. Je kunt er een stemming mee uitdrukken, net als een stem.”

De musicus, afgestudeerd aan het Rotterdams conservatorium, hanteert zijn viool naast het strijken ook tokkelend, zijlangs als gitaar of slaand op de klankkast. Vaak had Van Geel de ‘handicap’ dat hij als enige strijker bij de blazerssectie werd ingedeeld. Leerzaam, vond hij. Door op te letten wanneer de blazers tussendoor ademhalen en te luisteren hoe zijn viool mengde, ging de violist fraseren als een blazer. „Het gaat niet om de decibellen, maar om de intentie. Je moet met viool je positie afdwingen. En dat kan zeker ook met zachte klanken.”

Concert, met uitreiking: 9/6 in het Bimhuis, Amsterdam.