Oudste Y-chromosoom wijst op menging

In een commerciële DNA-test is een verrassende ontdekking gedaan. Het Y-chromosoom van een Afro-Amerikaanse opdrachtgever van de test blijkt de oerversie te zijn van alle relevante menselijke varianten op dit chromosoom. Dit schrijven genetici onder leiding van Michael Hammer in het maartnummer van The American Journal of Human Genetics.

Het Y-chromosoom is interessant voor afstammingsonderzoek omdat het alleen wordt doorgegeven in de mannelijke lijn. Tot nu toe gold dat de ‘oer-Adam’, waarop alle bestaande Y-varianten kunnen worden herleid, ongeveer 70.000 jaar geleden leefde. De nieuwe vondst is revolutionair omdat de Y-stamboom ineens 338 duizend jaar teruggaat, honderdduizend jaar ouder dan het begin van de moderne mensensoort Homo sapiens.

Als meest aannemelijke verklaring van deze stokoude Y-variant noemen de onderzoekers een oude vermenging met een andere mensensoort (H. erectus of H. heidelbergensis). In een genetische database met gegevens van 5.600 Afrikanen zijn inmiddels in totaal zeven Y-chromosomen gevonden die sterk leken op de nieuw gevonden stokoude Y-chromosoomvariant, alle bij leden van Mbo-stam uit West-Kameroen. De onderzoekers wijzen op een 13.000 jaar oude archaïsche sapiens-schedel in Iwo Eleru Nigeria (800 km van het gebied van de Mbo) die misschien een overblijfsel was van een oude mengpopulatie (zie PLOS ONE 15 september 2011) Een andere mogelijkheid is dat de extreem oude Y-variant nog bestond bij een deel van de eerste Homo sapiens-populatie en al die tijd geïsoleerd is blijven bestaan.

Er is zo’n bijzondere verklaring nodig voor de extreme ouderdom van deze Y-variant (inmiddels A00 genaamd) omdat de vrouwelijke menselijke stamboom teruggaat tot ongeveer 150.000 jaar geleden. Dat is berekend op basis van varianten in het mitochondriaal DNA dat alleen in de vrouwelijke lijn wordt doorgegeven. Het is niet aannemelijk dat de mannelijke stamboom extreem veel ouder is dan de vrouwelijke. Het oude verschil tussen de 150.000 jaar oude ‘Eva’ en 70.000 jaar oude ‘Adam’ kan goed worden verklaard als in de evolutie van H. sapiens een relatief klein aantal mannen zich erg succesvol voortplantten (met meerdere vrouwen).

De onderzoekers leggen er grote nadruk op dat een toevallige commerciële test een geheel nieuw licht werpt op de stamboom in Afrika. Er zijn nog grote verrassingen mogelijk, schrijven ze, én er is nog veel grootschalig genetisch onderzoek nodig in Afrika, waar de menselijke genetische variëteit het grootst is.