Column

De bedrieger

Wie voldaan maar desondanks in verwarring de bioscoop wil verlaten, kan ik de film The Imposter van harte aanbevelen. Het is een knap gemaakte, hoogst intrigerende film. Het is een interessante ervaring om de film onvoorbereid, dus zonder informatie vooraf (ik waarschuw maar even!) te zien, zoals blijkt uit het gesprek dat ik na afloop tussen twee bezoekers hoorde.

„Wat was dit nou? Een documentaire of een speelfilm?”

„Ik weet het niet. Ik denk een documentaire. Ik houd niet zo van documentaires, maar deze was toch wel heel interessant.”

The Imposter is inderdaad een documentaire, maar met soms nagespeelde taferelen uit de werkelijkheid. De hoofdpersoon, die het verhaal in interviewfragmenten aan elkaar praat, is wel degelijk Frédéric Bourdin zelf; alleen in enkele scènes wordt zijn rol door een acteur gespeeld.

Bourdin is een Fransman van Algerijnse afkomst die zich uitgeeft voor Nicholas Barclay, de verdwenen 13-jarige zoon van een Amerikaanse familie. Die familie gelooft hem, of doet alsof, en neemt hem in haar midden op. Hoe was het mogelijk dat men hem ‘geloofde’? Omdat hij zo’n goede bedrieger (imposter) was, of omdat men een eigen aandeel in de verdwijning van die zoon moest verbergen?

Toen ik het verhaal aan mijn dochter vertelde, zei ze onmiddellijk: „Dat lijkt op The Changeling.” Ik kende de titel, niet deze speelfilm van Clint Eastwood uit 2008. Eastwood baseerde zich op een waargebeurd schandaal uit 1928. Een 9-jarige jongen, Walter Collins, verdwijnt uit zijn gezin in Los Angeles. Na een poosje meldt zich een jongen die zich voor Walter uitgeeft. Maar Walters moeder gelooft hem niet, ze hoort een andere stem, ziet andere oren en een ander gebit. De autoriteiten denken dat ze in de war is en sluiten haar in een inrichting op. Uiteindelijk krijgt ze gelijk. Haar pseudozoon had het ‘leuk gevonden om iemand anders te zijn’, haar echte zoon was vermoedelijk vermoord door een seriemoordenaar.

Het belangrijkste verschil zit in de houding van de moeders. Die van Nicholas uit The Imposter beweerde dat ze Bourdin aanvankelijk wel geloofde, maar pas na een poos merkte dat hij niet haar zoon kon zijn. Verborg ze iets, misschien een broedermoord – een oudere broer van Nicholas was drugsverslaafd en gewelddadig?

Hoewel ik de recensies gelezen had en het verhaal dus min of meer kende, heb ik ademloos naar The Imposter gekeken. Regisseur Bart Layton voert je met meesterhand door deze onwaarschijnlijke, maar niettemin reële geschiedenis.

Toch liep mijn bewondering enige schade op toen ik later op internet het uitvoerige artikel las dat de journalist David Grann al in 2008 over deze zaak in The New Yorker schreef. Ere wie ere toekomt: hij is de man die al het veldwerk gedaan heeft, die alle betrokkenen uitvoerig sprak, ook Bourdin zelf, en die tot in detail de omstandigheden reconstrueerde. Voor de feiten hoefde Layton alleen maar de bronnen van Grann aan te boren.

Bourdin, die in Amerika zes jaar gevangenisstraf kreeg, heeft zowel voor als na deze affaire talloze malen op dezelfde manier bedrog gepleegd. Hij bewijst hoe makkelijk mensen te bedriegen zijn, vooral wanneer de dader zich als slachtoffer voordoet. Bourdin noemde als motief vaak zijn verlangen naar de geborgenheid die hij in zijn jeugd had gemist. Maar hij heeft ook wel toegegeven, net als die dader uit The Changeling, dat hij het ‘erg leuk’ vond om te doen.