Dansen voor de vrijheid in Tunesië

De mondiale rage-dans Harlem Shake is voor Tunesische jongeren een noodkreet geworden over het gebrek aan vrijheid twee jaar na de revolutie.

Inès Abichou geeft toe dat ze de Harlem Shake aanvankelijk maar onzin vond. „Ik ben niet zo van de waan van de dag”, zegt de 26-jarige Frans-Tunesische, als dj actief onder de naam Missy Ness. Dat was vóór de Harlem Shake in Tunesië een zaak van nationaal belang werd, en Abichou een van de voorvechters van het fenomeen.

Op 23 februari hadden de leerlingen aan het Imam Mouslim-lyceum in Menzah, een gegoede wijk in de hoofdstad Tunis, hun eigen versie van de Harlem Shake opgenomen. Dat zou nauwelijks zijn opgemerkt zonder de tussenkomst van Ayman Ben Ammar, een 23-jarige activist van Ennahdha, de partij van de Moslimbroeders die aan de macht is in Tunesië. Ammar schreef op Facebook dat hij met de minister van Onderwijs had afgesproken dat de directeur, opzichter en betrokken leerlingen van school zouden worden gestuurd omwille van hun „verachtelijk gedrag”. Twee uur later kondigde minister Abdellatif Abid, hoewel zelf lid van de linkse coalitiepartij Ettakatol, „de nodige maatregelen” aan tegen „de permissiviteit op het Imam Mouslem-lyceum”. „Mijn eerste reactie was: als ze zoiets onnozels al verbieden, wat doen ze dan straks met mensen die echt het verzet opzoeken?”, zegt Abichou.

Anders dan Egypte heeft Tunesië een sterke seculiere oppositie die vaak de confrontatie zoekt met de fundamentalisten. Het uitzenden van de film Persepolis, waarin god wordt afgebeeld, een tentoonstelling waarin de spot werd gedreven met de fundamentalisten en geflirt met godslastering: ze hadden allemaal het beoogde effect. „Als men zoiets doet, en er komt geweld van, kan men zeggen dat het doel in zekere zin is bereikt”, zegt Abichou. „Dit was anders: die scholieren wilden helemaal niet provoceren maar zich gewoon amuseren.”

Voor Abichou was dat reden om vorige week met drie andere vrouwen op te roepen tot een mega-Harlem Shake voor het ministerie van Onderwijs. Op Facebook zegden meer dan tienduizend mensen hun steun toe. Maar een veertigtal mensen kwam opdagen: het gevolg van een genadeloze regen, en angst voor represailles van de salafisten.

„Gelukkig maar dat het regende”, zegt medeorganisator Aicha Skandrani, een 34-jarige fotografe. Er zijn bedreigingen geweest, en het Tunesische Black Bloc, een rechtse ordedienst die ook in Egypte actief is, was gevraagd discreet aanwezig te zijn. Er werd rekening gehouden met een aanval door salafisten. „Dat veertig mensen toch zijn komen opdagen, is op zich fantastisch.”

Ondertussen verzetten scholieren her en der in Tunesië zich door een eigen Harlem Shake op te nemen. Daar kwam verschillende keren geweld bij kijken. In Sidi Bouzid verhinderden de salafisten tot tweemaal toe de opname. In een taalinstituut in Tunis joegen de scholieren de salafisten op de vlucht. Gisteren nog moesten verschillende mensen naar het ziekenhuis worden afgevoerd nadat salafisten het Hoger Instituut voor de Menswetenschappen in Tunis binnenvielen. Daar werden voorbereidingen getroffen voor internationale vrouwendag op 8 maart. Op het programma stonden een Harlem Shake en een ode aan Chokri Belaid, de linkse politicus die op 6 februari werd vermoord, vermoedelijk door moslimfundamentalisten.

„Ik denk dat de controverse rond de Harlem Shake veel jongeren heeft wakker geschud, ook die uit gegoede milieus. Ze beseffen dat de politieke situatie in het land ook aan hun eigen levens raakt,” zegt Abichou.

Zij en de andere vrouwen willen het fenomeen van de Harlem Shake daarom laten uitvloeien in „een explosie van creativiteit”, „een verzetsbeweging tegen het obscurantisme.”

De vrouwen hebben elk hun eigen verhaal. Bennt Ttrad is het pseudoniem voor een blogster met 12.000 volgers op Facebook. Asma Moussa werd vorige zomer samen met de bekende blogger Sofiane Chourabi gearresteerd werd op beschuldiging van alcoholgebruik op het strand.

Aicha Skandrani is wereldberoemd dankzij een foto uit oktober 2011 waarop te zien is hoe zij, met losse haren, spannende jeans en hoge hakken, bovenop een auto een menigte woedende salafisten trotseert. De foto werd een icoon van het verzet tegen de extreme islam. „Het was vlak voor de verkiezingen en ik was met mijn moeder in Kerouan voor een herdenking van de creatie van de Tunesische vlag”, zegt Skandrani. Dat was een reactie op de eerdere bezetting van de Manouba-universiteit in Tunis door salafisten die de Tunesische vlag hadden vervangen door de zwarte vlag van de jihad. „Ik ben op die auto gekropen uit overlevingsinstinct. De salafisten waren zo verbaasd dat ze niet meteen wisten hoe te reageren. Ik heb later pas vernomen dat de auto van de leider van Ennahdha in Kairouan was.”

Skandrani is niet onverdeeld gelukkig met de symboolwaarde die de foto heeft gekregen. „Iedereen projecteert er zijn eigen mening op. Ik herinner mij ook hoe een deel van de salafisten een menselijke muur hebben gevormd en mij hebben helpen ontsnappen. Mijn gevecht is tegen het obscurantisme. Ik ben juist heel gelovig: daar haal ik mijn kracht uit. Alleen komt mijn geloof van het licht in plaats van de duisternis.”

Ook Abichou wil weg van het pad van de confrontatie waarop Tunesië zich bevindt. „In Tunesië heeft men het tegenwoordig over wij en hen. Dat Ennahdha de salafisten vrij spel geven is duidelijk. Anderzijds zijn er ook seculieren die Ennahdha het liefst zouden verbieden en de fundamentalisten opnieuw achter de tralies willen zien. Maar dat is geen oplossing. Ons gevecht is niet tegen de religie maar voor de vrijheid van eenieder. ”

Het collectief heeft nog meer plannen. Er komt een ‘Mezouid Shake’ met traditionele Tunesische muziek om de kritiek te pareren dat de jongeren aan het westen verkocht zijn. En er is een plan om de ophef rond de Harlem Shake te gebruiken mensen aan te zetten om naar Tunesië op vakantie te komen.

„Tweehonderd hotels aan de kust zijn gesloten. Minder toeristen betekent minder banen en werkloosheid is de voedingsbodem voor extremisme”, zegt Skandrani.