Voor morele discussies is nu geen ruimte

Waar is het inspirerende politieke debat gebleven? Leidde het beleid van Rutte I nog tot demonstraties en opgewonden discussies, nu blijft het nogal stil. Geen wonder: onder Rutte I werd een aantal omstreden besluiten genomen over immateriële zaken. De cultuurbezuinigingen, het immigrantenbeleid en de maatregelen omtrent het ritueel slachten en de weigerambtenaar – het waren onderwerpen die mensen emotioneel raakten en waarover het gemakkelijk was je een mening te vormen.

Nu de economische crisis voortduurt, wordt over immaterialia weinig meer gesproken. De politiek houdt zich vooral bezig met economische vraagstukken. Dat is geen ramp: ook over dit soort kwesties zijn interessante discussies mogelijk. Tenminste, als in zo’n debat morele argumenten worden uitgewisseld. Ben je als individu verantwoordelijk voor je eigen slagen of falen? Tot op welke hoogte mag je beloond worden voor aangeboren talenten? Moeten we grote inkomensverschillen toestaan? Over dat soort vragen kun je bezield de degens kruisen.

Maar voor morele discussies is nu geen ruimte. Het gedoe over de nieuwe bezuinigingsronde gaat niet over ideologie, maar over doelmatigheid. Moet er gestimuleerd of bezuinigd worden? Dit debat is minder spannend om te volgen, omdat het voor de leek moeilijk, zo niet onmogelijk, is zich er een mening over te vormen. Ik heb papers gelezen van vooraanstaande economen die onderling hevig van mening verschilden. Ik vond ze allemaal aannemelijk klinken. Om het nog gecompliceerder te maken, zijn er ook nog omstandigheden – munteenheid, type economie, structurele of conjuncturele aard van de crisis – die de balans naar de ene of andere kant kunnen doen doorslaan.

Hoe technisch het ook is, ook het stimuleren-versus-bezuinigendebat heeft de potentie om interessant te zijn. Zoek op YouTube bijvoorbeeld op ‘Keynes Hayek lse’: dan vind je een debat dat twee jaar geleden werd gevoerd op de London School of Economics tussen economen die op de hand waren van Keynes (stimuleren) of Hayek (bezuinigen). Het duurde anderhalf uur, was genuanceerd en fel tegelijk, en kreeg extra cachet door de joelende Keynes- en Hayekfans in het publiek.

Maar ook zo’n debat wordt in de politiek nauwelijks gevoerd. Het kabinet heeft besloten te willen voldoen aan de drieprocentnorm. Aangezien de tegenstanders van de drieprocentnorm in de minderheid zijn, gaat de discussie alleen over de invulling van de bezuinigingen en lastenverzwaringen. En zelfs die invulling wordt zoveel mogelijk gedepolitiseerd. Een nullijn en geen inflatiecorrectie: niemand wordt er enthousiast van, maar het maakt ook niemand woedend.

Minder tot de verbeelding sprekend dan het ‘economiedebat’ kan een discussie niet zijn. Geen wonder dat Nederlanders het wekenlang alleen maar kunnen hebben over bultruggen en paardenvlees. De landelijke politiek is saai geworden.

Floor Rusman is redacteur van nrc.next. Elke maandag schrijft ze op deze plek over de actualiteit.