Met Zwitserse precisie

Wie Zwitserland associeert met een vredig land waarin het (fiscaal) goed toeven is voor financiers, bankiers en ondernemers, moet gisteravond danig zijn geschrokken. De Zwitsers gaven een overrompelende ja-stem in een referendum waarin korte metten wordt gemaakt met de vrijheid van raden van commissarissen en impliciet ook met die van bestuurders van ondernemingen om zelf het beloningsbeleid vast te stellen.

In het vervolg beslist de aandeelhoudersvergadering. Gouden handdrukken worden in de ban gedaan. Wie zich niet aan de regels houdt, riskeert drie jaar cel.

Het tijdstip van het referendum was, toevallig, subliem, zo kort na de publieke woede over de toegezegde, maar vervolgens rap ingetrokken vertrekpremie van 60 miljoen euro voor de topman van Novartis. Maar het is ook een schreeuw van ouder ongenoegen, zoals het bankroet van luchtvaartmaatschappij Swissair en de peperdure reddingsacties voor grote Zwitserse banken die zich hadden vergaloppeerd met onzinnige financiële handel.

Los van lokale omstandigheden is er ook een aantal conclusies met een bredere strekking.

De eerste is dat de overdonderende Zwitserse steun voor de beloningsrem in andere westerse landen herhaald zou kunnen worden. Neem de klachtenregen over de bonussen van ex-topman Van Keulen en de beloning van de nieuwe topman Van Olphen van de genationaliseerde SNS Reaal. Nu economische krimp en oplopende werkloosheid een permanent karakter dreigen te krijgen, eist de samenleving terecht ingetogenheid en soberheid, om te beginnen van de mensen die leiding geven. Dat heeft recent geleid tot Europese maatregelen om bankbonussen te limiteren. Nederland wil hierin nog verder gaan.

De tweede constatering is dat het ongenoegen wordt gehoord. Het levert namelijk geld op. Het kabinet wil de extra werkgeversheffing op inkomens boven 150.000 euro (topvoetballers, bedrijfsdirecteuren, tv-sterren) nog een jaar verlengen.

De derde constatering is dat de meeste Zwitserse voorstellen in Nederland al praktijk zijn. Maar dat betekent helaas niet dat excessen zijn uitgebannen. Belonen van prestatie moet de norm zijn. De doorsnee aandeelhoudersvergadering is echter een jaknikker en komt pas in actie bij gouden handdrukken na falen. De bonus van 1,5 miljoen euro die Heineken-topman Van Boxmeer krijgt omdat hij zijn contract verlengt, is een voorbeeld van zo’n uitschieter. De aandeelhoudersfamilie Heineken heeft het kennelijk geaccordeerd, maar het is zakelijk kortzichtig en moreel verwerpelijk om iemand een bom duiten te geven alleen maar omdat hij zijn handtekening zet onder een contract.