Met argwaan volgen de Arabische buren Kerry's bezoek aan Qatar

Minister Kerry van de VS bezoekt Golfstaten in een nerveuze tijd. Via steun aan Moslimbroeders zou Qatar het evenwicht in de regio willen veranderen.

De conservatieve, rijke Arabische Golfstaten ogen in vergelijking met Syrië, Tunesië en Egypte als een front van vrede en stabiliteit. Maar de schijn bedriegt. Intern zijn de meeste Golfstaten rustig, als gevolg van miljoeneninjecties in huisvesting en werkgelegenheid plus repressiemaatregelen, maar onderling groeit de frictie. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry legt op dit moment zijn eerste bezoeken in zijn nieuwe rol af aan de Golfstaten die het meeste moeite met elkaar hebben: Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten enerzijds en het kleine (250.000 staatsburgers) maar zeer assertieve Qatar, de laatste halte op zijn rondreis.

In al deze landen hebben de VS grote belangen: door militaire steunpunten, maar ook als leverancier van kostbare wapensystemen. Amerika ziet ze collectief als bondgenoot tegen de regionale ambities van Iran. Maar Kerry moet rekening houden met de onderlinge gevoeligheden.

Sjeik Hamad bin Khalifa al-Thani, emir van Qatar sinds 1995, zocht aanvankelijk de publiciteit als grote probleemoplosser in de internationale arena. De strijdende partijen in de Soedanese regio Darfur, de Palestijnse antagonisten Fatah en Hamas, Libanese sunnieten en shi’ieten werden naar Doha uitgenodigd om vrede te sluiten, wat af en toe lukte ook. Maar hoewel hij hier en daar nog wel een bemiddeling organiseert, concentreert sjeik Hamad zich tegenwoordig op het kopen van invloed met zijn olie- en gasfortuin. Dat doet hij met name via forse financiële steun voor Moslimbroederschappen en verwante fundamentalisten, die elders in het Golfgebied wegens hun politiek activisme juist als bedreiging worden gezien.

Qatar was een van de eerste landen die in 2011 rebellen tegen Moammar Gaddafi met geld en wapens steunden; dat wil zeggen de fundamentalisten onder hen. Sjeik Hamad was in het najaar het eerste Arabische staatshoofd dat een officieel bezoek bracht aan Hamas in de Gazastrook (ook een Moslimbroederafsplitsing). Hij bracht 308 miljoen euro mee.

Qatar heeft het noodlijdende bewind van de fundamentalistische Ennahda-partij in Tunesië met 1,1 miljard euro geholpen. Vorige maand verdubbelde het de hulp aan Egypte sinds Moslimbroederpresident Mohammed Morsi er als president is gekozen met een extra injectie van 1,9 miljard euro. En het helpt de fundamentalisten onder de rebellen in Syrië met geld en wapens.

In Libië, Tunesië en Egypte beschuldigt een groeiend aantal critici Qatar ervan via de wijd vertakte Broederschappen een ordinair machtsspel te spelen. Dat vrezen ook de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië.. Deze conservatieve tribale monarchieën zien Moslimbroederschappen als revolutionaire ophitsers, met hun nadruk op verkiezingen. Overigens, Qatar keert zich in eigen huis ook tegen rebellie en eisen tot democratische hervormingen. Dat werd vorige week nog onderstreept door de veroordeling van dichter Mohammed al-Ajami tot 15 jaar cel wegens een kritisch gedicht.

Intussen is in de naburige Emiraten een klopjacht op vermeende geestverwanten gaande. Meer dan negentig mensen – onder wie mensenrechtenadvocaten, rechters, leraren en studentenleiders – zitten gevangen op beschuldiging van samenzwering. Vandaag begint een rechtszaak tegen hen. Dahi Khalfan, de politiechef van Dubai, een van de Emiraten, is openhartig: „De Moslimbroederschap, de macht die uit de Arabische lente is voortgekomen, beraamt regimewijziging in de Golf.” Bewijs is nog niet verstrekt. Saoedi-Arabië ontving vorig jaar Morsi, maar eiste vooraf dat de Moslimbroederschap opruiing zou afzweren.

De rivaliteit tussen Qatar en Saoedi-Arabië is al geruime tijd te volgen op hun satellietzenders, Al-Jazeera (dat tegenwoordig onder leiding staat van een familielid van de emir) en Al-Arabiya. Nu voegen de Emiraten zich met een eigen zender Al-Ghad (morgen), bij deze strijd. Al-Ghad is volgens de Libanese krant Al-Akhbar het geesteskind van politiechef Khalfan. De krant meldde dat fundamentalistische predikers op Twitter meteen de aanval hebben geopend met als refrein: „Al-Ghad TV, het kanaal dat is gespecialiseerd in verdraaiing van de politieke islam.”