Twaalf doden bij start verkiezingen Kenia - massaal geweld blijft voorlopig uit

Kenianen brengen hun stem uit in Kaijado, zo'n zestig kilometer van Nairobi. Foto AP/Sayyid Azim

In Kenia worden vandaag presidentsverkiezingen gehouden. Enkele uren voordat de stemlokalen opengingen, hebben tientallen mensen in de kuststad Mombasa de politie aangevallen. Zo’n zes agenten en hetzelfde aantal aanvallers zouden daarbij om het leven zijn gekomen.

De vorige stembusgang in de grootste economie van oost-Afrika ontaardde vijf jaar geleden in grootschalig bloedvergieten tussen rivaliserende stammen. Een nieuw kiesstelsel moet zo’n scenario juist dit keer voorkomen, en voorlopig lijkt het daar ook op, aldus correspondent Koert Lindijer:

Huidig president Mwai Kibaki, die sinds 2002 aan de macht is, doet niet mee aan de verkiezingen van vandaag omdat hij zijn twee termijnen van vijf jaar erop heeft zitten. De belangrijkste kandidaten zijn Uhuru Kenyatta, huidig vicepremier en minister van Financiën, en Raila Odiunga, premier van de huidige coalitie die na het geweld bij de omstreden verkiezingen van 2008 werd gevormd. De vaders van Kenyatta en Odinga waren vijftig jaar geleden bij de onafhankelijkheid al politieke rivalen.

De derde belangrijke kandidaat is Musalia Mudavedi, een voormalige vicepresident en minister van Financiën. Degene die vandaag meer dan 50 procent van de stemmen haalt, is de nieuwe president. Als niemand die in één keer haalt, komt er enkele weken later een tweede ronde.

Dat de vorige verkiezingen in 2008 op grootschalig geweld uitliepen verbaasde de buitenwereld, want Kenia gold lang als een stabiel en democratisch Afrikaans land. Aanleiding voor het geweld, dat aan zeker 1100 mensen het leven kostte, was de fraude die door het kamp van vertrekkend president Kibaki was gepleegd. Onderliggende oorzaak van de uitbarsting van haat was de rivaliteit tussen de verschillende stammen in Kenia: deze gevechten gingen tussen Kikuyu’s en Kalenjins, en tussen de Kikuyu’s en de Luo’s.

Ondanks hervormingen vrees voor nieuw geweld

Onder grote buitenlandse druk en na bemiddeling van Kofi Annan, ex-secretaris-generaal van de VN, vormden de rivalen Kibaki (Kikiuyu) en Odinga (Luo) na het geweld een coalitieregering. Ze beloofden hervormingen, zoals de reorganisatie van de politie en het gerechtelijke apparaat. De belangrijkste hervorming was de in 2010 aangenomen nieuwe grondwet, die moet voorkomen dat het land opnieuw door stamgeschillen verscheurd raakt. Toch is er opnieuw vrees voor geweld, schreef onze correspondent Koert Lindijer zaterdag in NRC Handelsblad:

Aan de oppervlakte oogt Kenia als een van de meest vrije en moderne landen van het continent. Maar het is ook een van de naties die het meest op stammenbasis zijn verdeeld. In hun strijd om de macht rekruteren de politici hun aanhang op basis van stam en wakkeren zo tribale tegenstellingen aan. Bij bijna iedere gang naar de stembus sinds de introductie van het meerpartijenstelsel in 1992 was er geweld, met als dieptepunt 2008. Ook nu is de vrees groot voor geweld op 4 maart.

Kenia heeft als gevolg van de hervormingen nu een gedecentraliseerd kiesstelsel. De uitslag wordt bepaald door de omvang van de stamaanhang. De bevolking mag vandaag zes keer stemmen: ze kiest niet alleen een president, een nationaal parlement en een senaat, maar ook een parlement en een gouverneur voor elk van de 47 deelstaten waarin het land is opgedeeld. Bovendien stemmen de Kenianen voor het eerst voor districtraden. Een derde van alle zetels is gereserveerd voor vrouwen.

Presidentskandidaat Uhuru Kenyatta (links) afgelopen zaterdag met zijn kandidaat voor het vicepresidentschap, William Ruto. Foto AP / Ben CurtisPresidentskandidaat Uhuru Kenyatta (links) afgelopen zaterdag met zijn kandidaat voor het vicepresidentschap, William Ruto. Foto AP / Ben Curtis

Processen Strafhof beginnen volgende maand

Het geweld van 2008 hangt trouwens op nog een manier boven de verkiezingen van vandaag: kandidaat Kenyatta, één van de favorieten voor de winst, is bij het Internationaal Strafhof in Den Haag aangeklaagd voor zijn rol in de onlusten van destijds. Kenyatta zou betrokken zijn geweest bij misdaden tegen de menselijkheid. Zijn kandidaat voor het vicepresidentschap, William Ruto, is daarvoor ook aangeklaagd. Opmerkelijk genoeg stonden de twee in 2008 tegenover elkaar, maar nu hebben ze een gelegenheidscoalitie gesloten in de hoop een veroordeling door het Strafhof te voorkomen. De processen gaan volgende maand van start.

De rol die Kenia speelt in oost-Afrika is belangrijk. Veel internationale organisaties, zoals de milieuorganisatie van de VN, zetelen in de hoofdstad Nairobi. Kenia vervult een sleutelrol in de bestrijding van internationaal terrorisme en stuurde soldaten naar Somalië om de terreurgroep Al Shabaab te bestrijden.