Hoge opkomst Kenia - ‘geweld niet direct door verkiezingen’

Stemmen worden geteld in de Kibera sloppenwijk in de Keniaanse hoofdstad Nairobi. Foto Reuters / Noor Khamis

Bij de presidentsverkiezingen in Kenia is de opkomst vandaag gigantisch: ruim 70 procent. De stembureaus in heel Kenia zouden om vijf uur vanmiddag lokale tijd sluiten, maar er stonden nog lange rijen. Tot een uur geleden waren de stembureaus nog niet gesloten. Eerder vandaag vonden in het land geweldsincidenten plaats.

Geweldsdelicten niet rechtstreeks gerelateerd aan stemming

In het land vielen in de loop van de dag in totaal zeker negentien doden. Men vreest dat het net als ruim vijf jaar geleden ook deze keer tot gewelddadige onlusten komt. Toen vielen zeker 1.100 doden na de verkiezingen door de rivaliteit tussen de verschillende stammen in Kenia. Volgens NRC-correspondent Koert Lindijer kan echter nog niet worden gesproken van een direct verband met de verkiezingen.

Vanochtend vielen enkele uren voordat de stemlokalen opengingen tientallen mensen in de kuststad Mombasa de politie al aan. Daarbij vielen zeker twaalf doden. Een afscheidingsbeweging die wil dat de kuststrook onafhankelijk wordt van Kenia, MRC, zit waarschijnlijk achter die aanval. De afscheidsbeweging zelf ontkent dat volgens Lindijer.

Gisterenavond vonden in Garissa en Mandera bovendien bomaanslagen plaats. Gewapende mannen namen vanavond ook twee stembureaus in Garissa in. In de stad waren schoten en een explosie te horen. Het is nog onduidelijk of de belagers mensen hebben gegijzeld. Ze hebben wel al het stemmateriaal in handen. Maar dit zijn terroristische aanslagen die naar de radicaalislamitische terreurorganisatie Al-Shabaab kunnen worden teruggeleid, aldus Lindijer.

Lindijer:

“Al deze gewelddadigheden hebben eigenlijk niets met de verkiezingen te maken. Ze zijn er althans niet direct aan gerelateerd. Dit is een hele andere dynamiek: terroristisch geweld. Het is vooral door angst dat mensen denken dat dit het teken is dat het weer uit de hand loopt. Maar zo ver zijn we nog lang niet. Pas na de uitslagen zullen we merken of het weer tot zulke grootschalige uitbarstingen komt, daar is het nu nog te vroeg voor.”

De beide presidentskandidaten, premier Odinga en vicepremier Kenyatta, hebben het geweld veroordeeld.

Hoge opkomst: ruim 70 procent, and counting

Ondertussen wordt nog tot laat in de avond gestemd. De opkomst is groot, waardoor er de hele dag lange rijen bij de stembureaus stonden. In Kibera, de grootste sloppenwijk van Nairobi, stonden voor dag en dauw al duizend mensen te wachten bij een stembureau. Ook werd een nieuw electronisch systeem gebruikt dat nog niet goed werkt. Dat de sluiting van de bureaus uitloopt is dus normaal, aldus Lindijer.

Meer dan 70 procent van de stemgerechtigden is komen opdagen. Dat aantal werd vastgesteld om vijf uur, de officiële sluitingstijd van de stembureaus, maar zal nog toenemen. Wie om vijf uur al in de rij stond, mag nog stemmen.

De bevolking mag vandaag zes keer stemmen: ze kiest niet alleen een president, een nationaal parlement en een senaat, maar ook een parlement en een gouverneur voor elk van de 47 deelstaten waarin het land is opgedeeld. Bovendien stemmen de Kenianen voor het eerst voor districtraden.

De presidentskandidaten Kenyatta en zijn Luo-tegenstrever Raila Odinga lijken gelijk op te gaan. Dat betekent waarschijnlijk dat het in april tot een tweede stemronde komt, waarin beide kandidaten overblijven. De officiële uitslag wordt dinsdag of woensdag verwacht.

Vorige verkiezingen liepen uit de hand

Er zijn duizenden agenten ingezet om de stembusgang in goede banen te leiden. De vorige stembusgang in de grootste economie van Oost-Afrika ontaardde vijf jaar geleden in grootschalig bloedvergieten tussen rivaliserende stammen. Aanleiding voor het geweld, dat aan zeker 1.100 mensen het leven kostte, was de fraude die door het kamp van vertrekkend president Kibaki was gepleegd.

Onderliggende oorzaak van de uitbarsting van haat was de rivaliteit tussen de verschillende stammen in Kenia: deze gevechten gingen tussen Kikuyu’s en Kalenjins, en tussen de Kikuyu’s en de Luo’s. Dat Uhuru Kenyatta, een van de twee belangrijkste kandidaten en afkomstig van de Kikuyu-stam, nu door het Internationaal Strafhof gezocht wordt in verband met het verkiezingsgeweld in 2007 en 2008 draagt evenmin bij aan de rust.

Een nieuw kiesstelsel moet een nieuwe uitbarsting na de verkiezingen echter juist dit keer voorkomen, en voorlopig lijkt het daar redelijk op. Dat kan na de uitkomst nog veranderen.