Goed voor het clubgevoel, en voor het aantal leden

Omroep MAX presenteert morgen het eerste nummer van zijn gids. De vraag is of er echte concurrentie komt, nu de programmagegevens worden vrijgegeven.

In de jaren zestig deden omroepgidsen en radiobodes niets voor de jeugd, stelt de schrijver van een ingezonden brief in het nulnummer van MAX Magazine. „Dus bedachten wij Teen & Twen, met alleen jeugdprogramma’s, per dag en per uur keurig op een rijtje”, schrijft ‘televisiebladengek’ Emanuel Damsteeg. „Bij het derde nummer werden wij gesommeerd onmiddellijk te stoppen. Als we dat niet deden volgde een rechtszaak.”

De brief is omroepgeschiedenis in omroepgeschiedenis. Veel uitgevers probeerden de afgelopen decennia een tv-gids te beginnen, De Telegraaf voorop, maar zij liepen steevast aan tegen het monopolie van de omroepen op de programmagegevens. Zonder spoorboekje geen gids. Maar dat monopolie loopt nu af. De omroepen moeten hun gegevens ter beschikking stellen aan derden. Tegen betaling. En dat opent, in theorie, de weg voor concurrentie van commerciële uitgevers.

Des te opmerkelijker is de stap van Omroep MAX. De seniorenomroep presenteert morgen zijn eigen gids. Het is voor het eerst in jaren dat een publieke omroep een eigen gids uitbrengt. En dat in een krimpende markt: oplagen dalen, nieuwe concurrentie dreigt. Vorige week ging een nulnummer naar 315.000 leden. Uitgever en hoofdredacteur is Peter Contant, die jaren leiding gaf aan Veronica Magazine, de grootste gids van Nederland. MAX wil in drie jaar groeien naar een betaalde oplage van 150.000 tot 200.000.

1Waarom wil Omroep MAX dan een eigen gids uitgeven?

„Het is een langgekoesterde wens. Een mijlpaal in de elfjarige geschiedenis. Een prachtig magazine dat zich onderscheidt van de traditionele omroepbladen.” Jan Slagter, voorzitter en directeur van MAX, komt bijna woorden tekort in zijn column in de nieuwe gids. Het MAX-blad moet in de eerste plaats de band met de vereniging versterken. Voor het clubgevoel krijgen leden ook korting op producten en gratis juridisch advies van de MAX-Ombudsman.

Naast het clubgevoel spelen ook de financiën. Een omroepgids is nog altijd een fijne geldmaker. De omroepen verdienen miljoenen euro’s met hun tijdschriften, blijkt uit jaarverslagen. De AVRO meldt in het verslag over 2011 – 2012 is nog niet verschenen – een winst van 3,4 miljoen euro. De KRO hield in 2011 bijna 2 miljoen over aan zijn bladen. En de NCRV 2,9 miljoen.

2Omroepbladen, dat is toch een krimpende markt?

Dat klopt. De oplagen van alle omroepbladen dalen al jaren. Tussen begin 2009 en eind 2012 kromp de betaalde oplage van de gidsen van alle omroepen met 20 tot 25 procent. Dat blijkt uit cijfers van oplage-instituut HOI. De Avrobode daalde het sterkst, van 328.00 exemplaren in het eerste kwartaal van 2009 naar 244.000 in het derde kwartaal van 2012. Alleen de VPRO Gids wist de schade te beperken. De oplage eind vorig jaar was slechts 11 procent lager dan vier jaar eerder. Een ander probleem is de vergrijzing van het abonneebestand. Een NCRV-abonnee zegt nooit op, luidt een cynisch grapje in Hilversum, hij sterft uit.

Het spoorboekje wordt ook minder belangrijk. Kijkers pakken de krant of de elektronische programmagids van hun kabelmaatschappij om te zien wat er wanneer op tv is. Daarom werkt Veronica Magazine, aan een restyling waarin minder plek is voor de kale programma-informatie. MAX Magazine kiest dezelfde lijn; het blad biedt ook „leuke en boeiende artikelen die u raken” en interviews met bekende mensen.

3Zijn de programmagegevens nu werkelijk vrij beschikbaar?

Ja en nee. De publieke omroep moet zijn gegevens tegen betaling (tijdig) aanleveren aan derden, bepaalde het kabinet vorig jaar in de vernieuwde Mediawet. Het Commissariaat voor de Media stelde daarvoor een adviesprijs op en het kabinet nam die over: voor 1,95 eurocent per gids mag een uitgever de gegevens publiceren. Aanbieders van elektronische programmagidsen en websites betalen iets minder. Dat betekent bijvoorbeeld: als De Telegraaf – oplage circa 600.000 kranten per dag – een wekelijkse televisiegids wil publiceren moet het bedrijf 6 miljoen euro per jaar afdragen aan de publieke omroep. Daarvoor heeft het zelfs nog niet de informatie van de commerciële omroepen. „Wij gaan geen eigen gids uitbrengen zolang wij moeten betalen voor de programmagegevens”, zegt Frank Volmer, directeur Telegraaf Media Nederland. Hij blijft procederen tegen het monopolie van de omroepen. Maar: „Tegen de tijd dat we eindelijk een gids mogen uitbrengen hoeft het misschien niet meer.” Nu al is een papieren gids minder interessant dan tien jaar geleden.

Een woordvoerder van Nederlandse Publieke Omroep (NPO) meldt dat er op dit moment geen uitgeverijen zijn die dat bedrag voor de gegevens betalen. „Er zijn nog geen nieuwe contracten met nieuwe partijen afgesloten.” De liberalisering van de gidsenmarkt komt nog niet op gang.

4Mag elke publieke omroep zo maar een tijdschrift beginnen?

Het Commissariaat voor de Media, dat toezicht houdt op de omroepen, beschouwt een tijdschrift als een nevenactiviteit van een omroep. Zo’n activiteit moet voldoen aan voorwaarden. Zo moet het verband houden met de „verwezenlijking van de publieke mediaopdracht” en direct verband houden met het aanbod van de omroep. Het moet marktconform worden gemaakt en – binnen drie jaar – kostendekkend zijn. Publiek geld mag niet worden aangewend voor het maken van winst door derden. Daarop sneuvelde in het verleden menig samenwerking tussen publieke omroep en dagblad. De Telegraaf en Omroep MAX wilden bijvoorbeeld eerst samen het nieuwe omroepblad van MAX maken.

5Houden alle omroepen zich aan die voorwaarden?

Nee. De AVRO maakt al jaren een gids die niet aan deze voorwaarden voldoet, TV Film. Dat meent althans het Commissariaat. In 2008 oordeelde de toezichthouder dat TV Film niet kostendekkend was en daarom een niet toegestane nevenactiviteit. De AVRO moest publicatie staken. Maar de omroep tekende bezwaar aan bij het Commissariaat, stapte daarna naar de rechter en kwam uiteindelijk bij de Raad van State, de hoogste bestuursrechter in Nederland. Die oordeelde dat het Commissariaat een procedurefout had gemaakt: het had zijn bezwaren op een andere manier moeten melden aan de AVRO dan in een briefje. Het Commissariaat legde de AVRO vervolgens wel een boete op van 80.000 euro, omdat het TV Film bleef uitgeven. Binnenkort krijgt de zaak-TV Film een vervolg.

6Is een gids nog steeds dé manier om omroepleden te werven?

Nee. De koppeling tussen gidsabonnement en lidmaatschap van een omroepvereniging is al in 1997 losgelaten. De vorige minister van OCW, Marja van Bijsterveldt (CDA), benadrukte dat het lidmaatschap van een omroep „betekenisvoller” moest worden. Kijkers moesten bewust lid worden, niet als ‘bijproduct’ van een leuk blad. Dat is ook het beleid van het huidige kabinet. Opvallend is daarom dat abonnees van MAX Magazine „automatisch lid worden van Omroep MAX”, aldus de omroep vorige week. Volgens het Commissariaat houdt MAX zich aan de wet, want op het (online) aanmeldingsformulier staat vermeld dat abonnees automatisch lid worden. „Een nieuwe abonnee kan ook aanvinken dat hij geen lid wil worden.” Een paar uur na het eerste bericht stuurde MAX een rectificatie: abonnees van MAX Magazine „kunnen tevens gratis lid worden van Omroep MAX.