de lezing

donderdag in Leiden door prof. dr. Ruurd Halbertsma

Heel veel oude, klassieke literatuur bestaat niet meer. Archeoloog en classicus Ruurd Halbertsma (1958) heeft een andere bron aangeboord: afbeeldingen. Hij is conservator bij het Rijksmuseum van Oudheden en bijzonder hoogleraar museumarcheologie in Leiden.

Welke afbeeldingen zijn ‘stille getuigen’?

„In 1826 kocht een Nederlandse kolonel in Livorno veel Etruskische kunst en bracht die naar Leiden, de basis van de museumcollectie. Er zaten tientallen askisten bij. Op het deksel zie je de overledene liggen, en aan de voorkant zit een reliëf. Veel bloedige verhalen worden daar afgebeeld. Vaak zijn het verhalen uit de Griekse mythologie. ”

En er zijn ook scènes uit verdwenen Griekse tragedies?

„Van de 63 tragedies van Euripides bijvoorbeeld zijn er 19 bewaard. Soms heb je een hit met zo’n verloren theaterstuk. Zo is er een askist-reliëf van een man in een lijkgewaad bij het bed van een jonge, glimlachende vrouw, die hem uitnodigt. Vreemd. Tot je denkt aan Protesilaos, de eerste gedode Griek in de Trojaanse oorlog. Hij was net getrouwd en wordt neergemaaid. Zijn jonge vrouw is en zak en as, en de goden laten hem nog drie uur bij haar zijn. Vandaar de lijkwade. Zij maakt na zijn vertrek een eind aan haar leven. Een echte Griekse tragedie. Euripides schreef er een met de titel Protesilaos.”

Hoe weet je wat wat is?

„Reconstrueren is de core business van archeologie. Neem een afbeelding van twee mannen met zwaarden, die een derde naakte man bedreigen. Wat kan dat zijn? Naakte mannen dan weet je: sport. En er is het verhaal van Paris. Die is te vondeling gelegd. Als achttienjarige jongen wint hij een sportwedstrijd vóór de zonen van de koning. Die zijn beledigd en trekken hun zwaard. Dat zie je op de afbeelding. Maar dan komt Afrodite uit de lucht aanzetten, en zegt: dit is jullie broer. Hij wordt opgenomen in de familie. Daarover ging Alexandros van Euripides, weten we.”

Is het niet gek, Griekse tragedies op Etruskische askisten?

„Ja, dat is zeer raadselachtig. Van de Etrusken is nog steeds weinig bekend. We kennen hun taal niet. Ze gebruiken het Griekse schrift, maar we weten niet wat er staat.”

Halbertsma spreekt donderdag in het Rijksmuseum van Oudheden, Leiden, 15.00 uur