Bonnetjes? Grieken geloven er niet in

De belastingmoraal in Griekenland blijft een probleem. De regering is een nieuwe campagne begonnen: betaal niet zonder bonnetje.

athene. - In Griekenland mag je weigeren te betalen als je geen bonnetje krijgt. Sinds begin dit jaar moet iedere onderneming die boodschap zichtbaar uitdragen. „Op deze manier proberen we burgers achter ons te krijgen”, legt staatssecretaris van Ontwikkeling Athanasios Skordas uit.

„Een heel leger aan belastinginspecteurs optuigen is niet realistisch”, zegt Skordas tijdens een interview op zijn werkkamer. „Burgers en ondernemers moeten zich een ‘belastinggeweten’ eigen maken. Ze moeten onderdeel worden van de belastingdienst.”

Ieder land heeft daarvoor zo zijn eigen methoden, vervolgt hij met een grijns. In sommige Aziatische landen staat op bonnetjes een nummer waarmee je kunt meespelen in een loterij. „Zwarte kat, witte kat, als hij de muis maar vangt.”

Door de gedaalde inkomens, gestegen belastingen en de verhoging van de BTW van 13 naar 23 procent is de verleiding om zwart zaken te doen alleen maar toegenomen. Om een bon vragen, betekent meer betalen.

„Wij moeten klanten smeken om een bon te mogen uitschrijven”, beweert Grigoris Koretas, handelaar in kozijnen, deuren en sluitwerk. Hij heeft een werkplaats en showroom in Neos Kosmos, een heuvelachtige wijk in Athene. Doordat het aantal inbraken toeneemt is de vraag naar stevige deuren en tralies voor ramen groot. Maar de budgetten zijn klein.

Zeker als het om grotere bedragen gaat, kiezen mensen volgens Koretas massaal de goedkoopste weg. Hij neemt het ze niet kwalijk. „Het verschil tussen 1.000 euro of 1.230 euro voor een deur is enorm.” Erop staan het wit te doen, staat volgens hem gelijk aan een klant verliezen.

Een kwart tot eenderde van de Griekse economie is zwart. Dat is ruim meer dan in andere EU-landen. De belastinginning blijft een probleem. Dat komt onder meer door groot verzet daartegen binnen de belastingdienst zelf, stelt het IMF in een recente beoordeling.

Daarin staat dat er dit jaar beter moet worden toegezien op de belastinginspecteurs zelf. Bij iedere promotie binnen de, inmiddels hervormde, organisatie moeten zij zich verantwoorden voor hun bezittingen. Dit moet mogelijk corruptie aan het licht brengen. Ook moeten er minder uitzonderingen komen door middel van strakkere en eenvoudigere regels.

De Griekse regering probeert burgers al sinds 2010 te stimuleren kwitanties te vragen. Mensen kunnen alleen belastingteruggave krijgen over uitgaven die ze kunnen verantwoorden. Het heeft tot nu toe vooral tot veel extra bureaucratie geleid – niet tot extra inkomsten voor de staat.

Het eerste jaar leek het te gaan werken. Een paar maanden lang zag je mensen in de taverna’s om een rekening vragen. Maar de belastingregels veranderen zo snel dat mensen de bonnetjes al niet meer hoeven, vertelt Apostolos Papageorgiou die achter de kassa staat in een pijpenla met klussersbenodigdheden. De muren staan hoog opgetast met verfblikken, rollers, handgrepen en bezems. Iedere vijf minuten wandelt een buurtgenoot binnen op zoek naar een schroef of praatje.

Boven de familiefoto’s naast de kassa hangt het verplichte bordje ‘geen bon = niet betalen’. Opvallender is het handgeschreven karton aan de muur met de boodschap dat hij niet op krediet verkoopt. Niet dat iemand zich daar iets van aantrekt, zegt Papageorgiou. Het gebeurt meer dan eens dat klanten even binnen wippen en verdwijnen met een spuitbus in de hand terwijl ze over hun schouder roepen dat ze binnenkort geld komen brengen.

Een beetje onderhandelen, op krediet kopen en elkaar vertrouwen horen bij het Griekse zakendoen, of je dat als ondernemer nu wilt of niet, legt hij uit. Dat is net zo hardnekkig als de veronderstelling dat je korting krijgt als je een bonnetje vraagt. „Je moet goed begrijpen: mensen in dit land wíllen geen bonnetjes.”

Thodoris Salatsiotis heeft een kledingzaak aan de voet van de Acropolis. Hij houdt uitverkoop en heeft de prijzen 30 tot 60 procent verlaagd. Salatsiotis heeft de vereiste sticker prominent op de kassa. Hij werkt mee, maar vindt de maatregel symboolpolitiek.

„Ook ik wil de zwarte economie terugdringen, maar dat doe je in de eerste plaats door betere controles op de boekhouding”, legt hij uit. Het is volgens hem nu veel te gemakkelijk om voor een paar euro merkloze spijkerbroeken te kopen van een Chinees die ze deur aan deur aanbiedt, om ze vervolgens in de winkel zonder bon door te verkopen. „Verlaag de belastingen. Maar sluit een zaak zodra je constateert dat de baas geen rekeningen schrijft”, adviseert Salatsiotis.

Staatssecretaris Skordas geeft toe dat belastingverlaging het allerbeste zou zijn. Dat probeert de regering de internationale geldschieters volgens hem ook voortdurend duidelijk te maken. „Alles draait om economische ontwikkeling. We kunnen burgers niet dwingen te betalen wat ze niet hebben.”