Bij thuiswerk moet ieders belang in de juiste balans zijn

Heeft de chef van Yahoo, Marissa Mayer, gelijk – is thuiswerken slecht voor een organisatie? Valt mee, vindt Charissa Freese. Om succesvol te zijn, moet de baas durven los te laten.

Illustratie Angel Boligan

Het verbod op thuiswerken komt uit onverwachte hoek, we kijken immers graag naar de innovatieve bedrijven zoals Google en Microsoft als het gaat om vernieuwing in arbeidsrelaties. Moeten we in Nederland het thuiswerken ook afschaffen?

Door onze diensteneconomie en het hoge percentage computergebruik in het werk is Nederland Europees koploper thuiswerken. Ongeveer een derde van de werknemers werkt wel eens thuis, maar slechts een klein gedeelte doet dat structureel één of meer dagen per week. Er zijn grote verschillen tussen sectoren en beroepen. De typische thuiswerker is jong, man, hoogopgeleid en vaak werkzaam in de zakelijke dienstverlening.

Om thuis te werken moeten werknemers thuis toegang hebben tot de gegevens en programma’s die zij op het werk ook hebben. Ze moeten voor een werkplek zorgen waar zij verantwoord (Arbo) en niet afgeleid door partners, kinderen of huishouden kunnen werken. Bovendien, en dit is veel lastiger, vereist thuiswerken een andere managementstijl van de leidinggevende. De werknemer krijgt zoveel mogelijk autonomie en wordt afgerekend op resultaat en niet op aanwezigheid of werktijden. Niet zelden stuit de invoering van thuiswerken daarom op weerstand van leidinggevenden.

Uit onderzoek blijkt medewerkertevredenheid vaak te stijgen als thuiswerken mogelijk is. Toch zijn collega’s minder positief. Het is lastiger om te overleggen, er zijn lege gangen op vrijdag en werk dat thuis niet gedaan kan worden, wordt doorgeschoven naar collega’s.

Thuiswerken heeft een positief effect op de werk-privébalans. Door de toegenomen regelruimte voelen werknemers zich minder gestresst bij het combineren van werk en privé activiteiten.

Bovendien voelen werknemers die minder vaak naar kantoor hoeven te reizen zich minder vermoeid. In dat opzicht is thuiswerken zeer geschikt voor werknemers met bijvoorbeeld een chronische ziekte. Door thuiswerken zijn zij in staat om meer uren te werken en melden zij zich minder vaak ziek.

Een nadeel van thuiswerken is dat niet alle werknemers bestand zijn tegen de afleiding die huisgenoten of huishouding met zich meebrengen. Uit onderzoek van TNO blijkt dat er steeds meer signalen zijn dat thuiswerken niet voor iedereen geschikt is. Een werknemer moet bijvoorbeeld beschikken over zelfdiscipline en weinig aanmoediging behoeven.

Voor het werkgeversimago is het aanbieden van de arbeidsvoorwaarde thuiswerken positief; de organisatie wordt aantrekkelijker voor sollicitanten. Of er kostenbesparingen gerealiseerd worden is afhankelijk van of thuiswerken structureel is ingevoerd in de organisatie, of de kantoorruimtes erop aangepast zijn en bijvoorbeeld of vergoedingen voor woon-werkverkeer zijn aangepast.

Tot slot de productiviteit. Op dat gebied spreken onderzoeken elkaar tegen. De onderzoeken die een productiviteitsstijging rapporteren maken gebruik van zelfrapportages van werknemers. De onderzoeken die leidinggevenden ondervragen, zien vaak geen stijging, maar ook geen daling in productiviteit. Bovendien is het afhankelijk van het type werk dat thuis gedaan wordt. Om ongestoord een rapport af te schrijven, leidt thuiswerken tot een hogere productiviteit, mits men zich niet laat afleiden natuurlijk. Werknemers blijken thuis meer uren te maken.

Heeft Marissa Mayer van Yahoo gelijk, is thuiswerken slecht voor een organisatie? Voor het werk waarvoor creativiteit en overleg essentieel is, is werken in een team (op kantoor of in de kroeg) inderdaad beter. De vraag is of die creativiteit en dat overleg de hele week doorgaan. Veel functies vereisen ook tijd om te reflecteren of om ideeën nader uit te werken. Dan is werken waar je niet gemakkelijk gestoord kan worden (bijvoorbeeld thuis, waar collega’s niet de hele dag door binnenlopen) heel productief.

Ook zal niet voor elke functie bij Yahoo gelden dat alleen met teamwork de beste prestaties neergezet worden. De controlereflex van Yahoo is daarom te ver doorgeschoten. Yahoo zou een interne discussie moeten durven te voeren op de werkvloer over waneer en onder welke voorwaarden thuiswerken meerwaarde oplevert, waarbij de belangen van de organisatie, werknemer én de collega’s in balans zijn. Thuiswerken moet aansluiten bij de kenmerken van het werk, de eigenschappen van de werknemer en de situatie op de afdeling.

Kortom, om succesvol te kunnen thuiswerken is een ‘maatwerkdialoog’ nodig op de werkvloer tussen leidinggevende, medewerker en het team. Loslaten dus, Marissa!

Dr. Charissa Freese is senior onderzoeker ‘nieuwe arbeidsrelaties’ en is werkzaam bij het Departement Human Resource Studies en arbeidsmarktonderzoeksinstituut Reflect van Tilburg University.