Wertheim tergt publiek met sublieme, trage satire

Cabaret

Micha Wertheim: ‘Voor Je Het Weet’. Gezien: 28/2, Kleine Komedie, A’dam. Tournee t/m eind mei.Inl: michawertheim.nl *****

Aan het einde van de avond vraagt Micha Wertheim of we morgen tijd hebben. Want de voorstelling mag dan nog niet af zijn, hij heeft wel het gevoel dat hij er dicht tegen aanzit. Dus als we morgen komen…

Aan het begin van de voorstelling vertel Wertheim dat de avond ervoor desastreus is verlopen. Dat lag ook aan hem. De babyfoon, die op zijn tafel staat, ging af. In de kleedkamer was hij vervolgens drie kwartier bezig met zijn huilende tweeling. Tot zijn verbazing zat iedereen er nog toen hij terugkwam. Verloor hij toch zijn respect voor het publiek...

Af of niet af, dat is de vraag. In Voor Je Het Weet vertelt Wertheim zogenaamd spontaan verhalen terwijl hij eigenlijk nog met schrijven moet beginnen. Hij zit achter een laptop en lijkt aan het werk. Wat hij tikt wordt geprojecteerd op een groot achterdoek. Het document heet illustratief Voor Je Het Weet leeg. Onderaan tikt hij alvast: 21.45 uur: Einde.

Aangezien hij geen tijd had om iets te maken, door de geboorte van zijn tweeling, is er nog niks. Al heeft hij wel een idee waar het over zou moeten gaan. Ondertussen legt hij uit hoe onhandig het is om kinderen te krijgen, hoe contraproductief het is dat hij mild en gelukkig is geworden en dat de lat zo hoog lag nadat zijn vorige programma – in NRC – de hemel in was geprezen.

Om vervolgens bijna terloops de kachel aan te maken met de onbenulligheid van De Wereld Draait Door en Joop van den Ende en de idiotie van het moderne koffiedrinken en uit eten gaan. Maar het doel is breder. Menselijke gemakzucht, scoringsdrift en veeleisendheid zijn het mikpunt van deze satire.

Bij andere cabaretiers zou zo’n reeks ijzersterke grappen ruimschoots een avond vullen. Dat zou al een heel goede, geestige show opleveren. Maar Wertheim is in zijn voorstellingen altijd tegelijk bezig zijn vak, het publiek en de wetten van entertainment te demonteren.

In zijn vorige programma doorbrak hij de schijn van spontaniteit in het cabaret. Dat doet hij nu in feite weer, al is de vorm conventioneler. Toch gaat Wertheim opnieuw verder waar anderen niet durven gaan. Het is lef hebben om te dralen en talmen zoals hij doet en soms de spanning en de lach te laten wegebben. Hij voert het ongemak ver genoeg door om je onrustig te maken. Kennelijk weet hij zeker dat hij het publiek weer meekrijgt. Gaandeweg voel je ook hoeveel controle hij over zijn materiaal en publiek heeft.

Wanneer je dat punt bereikt, valt het eigenlijk nog tegen hoe snel hij terug is als hij een keer daadwerkelijk van het podium verdwijnt. Dat was een moment geweest om zijn publiek verder uit te dagen: wat op de proef wordt gesteld is immers onze hang naar vermaak.

Ik ben een modernist, zegt Wertheim. En een modernist zegt iets over de werkelijkheid met een omweg. Als hij de macht van een tandarts beschrijft, is de angst van de patiënt een metafoor voor de houding van het publiek. De patiënt eist antwoord op de vraag: gaatje of niet. In het theater stelt het publiek ook eisen: geef ons catharsis, de clou.

Maar tandarts Wertheim neemt een omweg, draait onderweg kalm aan zijn grappentrommel, en heeft de tijd.