Transseksualiteit wordt zuinigjes geaccepteerd

Deze week verscheen het boek De maakbare man van columnist Maxim Februari, een man die opgroeide in het lichaam van een vrouw. Drie andere transseksuelen reageren op beweringen uit zijn boek. Hoe geaccepteerd is de Nederlandse transseksueel?

Er zijn mannen met een vagina en vrouwen met een penis. Transseksuelen heten zij, of transgenders – wat hetzelfde betekent maar dan zonder de associatie met ‘seks’. Daar heeft het ook niets mee te maken, leert het deze week verschenen boek van Maxim Februari. Wel met identiteit.

Sommigen, niet allen, besluiten tot lichamelijke aanpassingen. Dat maakt hen niet meer of minder transseksueel. Het gaat om alle mensen die willen leven in het geslacht waarin ze niet geboren zijn.

In Nederland rapporteren ongeveer 48.000 mensen van 15 tot 70 jaar „een ambivalente of incongruente genderidentiteit”, bleek eind vorig jaar uit het SCP-rapport Worden wie je bent. Dat is ongeveer 0,6 procent van de mannen en 0,2 procent van de vrouwen. Voor mensen die dat niet ervaren (in de ‘trans’-wereld ook wel ‘cis-mensen’ genoemd), betekent dit dat ze een fundamenteel idee moeten laten varen: dat je kunt zien of iemand een man of een vrouw is.

Kennelijk gaat dat niet op. Om het zeker te weten, moet je het vragen. En bereid zijn een minder voor de hand liggend antwoord te accepteren. Zijn Nederlanders hiertoe in staat? Hoe moeilijk is voor een trans het leven in de cis-maatschappij?

„In Nederland is een klimaat ontstaan waarin transgenders meer met hun gevoelens voor de dag komen”, zegt Thomas Wormgoor, coördinator en psycholoog bij Transvisie Zorg, een hulporganisatie voor mensen met vragen over hun genderidentiteit. Transseksualiteit zit niet meer in de hoek van „verschrikkelijk kinky” en „ver van mijn bed” – al zijn er mensen die het zien als een modeverschijnsel. Kinderen die ermee moeten leren omgaan worden in de media „best respectvol” geportretteerd.

Toch krijgen mensen die op hun werk zeggen van geslacht te veranderen vaak problemen. En worden vooral transvrouwen (geboren als man) op straat aangestaard en uitgelachen. „Sommige mensen worden bot en agressief als ze iemand zien die ze ervaren als een verklede man.”

Transgenders komen volgens Wormgoor meer dan ooit voor zichzelf op. Een vrachtwagenchauffeur die werd ontslagen toen zij liet weten verder te zullen leven als vrouw, stapte – met succes – naar de Commissie Gelijke Behandeling. Vorige week sprak het Transgender Netwerk Nederland de AVRO aan omdat dj Gerard Ekdom op de radio „chicks with dicks” zei toen de naam viel van Bekende Nederlander Kelly van der Veer. Stigmatiserend, vond TNN.

Er zijn lange wachttijden, maar in principe komt iedere transgender in aanmerking voor een medische behandeling. De basisbehandeling – diagnose, levenslange hormoonbehandeling, plastische chirurgie, nazorg op het hormoongebruik – wordt vergoed. Hoeveel dit kost, is volgens Wormgoor moeilijk te zeggen door de ingewikkelde bekostigingssystematiek.

De aanpassing van secundaire geslachtskenmerken, zoals een borstvergroting voor transvrouwen die plat blijven, werd vroeger ook vergoed, nu niet meer. „Dat klinkt redelijk”, zegt Wormgoor. „We moeten de zorgkosten ook eerlijk verdelen. Maar het zijn juist die kenmerken waarmee de transgender zich aan de wereld laat zien.” Het zou in totaal gaan om een bedrag van 250.000 euro per jaar, op een zorgbudget van zo’n 60 miljard. Vorig jaar wees de Tweede Kamer een D66-voorstel af om het wel weer te gaan vergoeden. Alleen 50Plus, GroenLinks en de Partij voor de Dieren stemden voor.

In de Kamer ligt ook een wetsvoorstel om administratieve geslachtsverandering (in geboorteakte en paspoort) makkelijker te maken. De huidige wet stelt nog als voorwaarde dat de transgender niet meer in staat is kinderen te baren of te verwekken, de ‘sterilisatie-eis’. Ook moet iemand lichamelijk zijn „aangepast” aan het „verlangde geslacht”. Dit is hopeloos verouderd. De Yogyakartabeginselen uit 2006 verbieden overheden medische voorwaarden te stellen aan burgers. Rutte II zette het schrappen van de sterilisatie-eis in het regeerakkoord.

Nederland was in 1985 een van de eerste landen die het mogelijk maakten de geslachtsaanduiding in het paspoort te veranderen. Nu lopen landen als Spanje, Portugal en Groot-Brittannië volgens Wormgoor voor op Nederland.

Argentinië kreeg afgelopen zomer zelfs een wet waarmee iedereen, zonder diagnose van een arts of toestemming van een rechter, binnen tien dagen zijn geslacht administratief kan wijzigen.

„Het is tijd geworden te accepteren dat de werkelijkheid niet is zoals wij willen dat ze is of zoals anderen willen dat ze is”, zei president Cristina Fernández de Kirchner. „De werkelijkheid is zoals ze is.”