PvdA moet politiek hervinden

16 februari – Voor de PvdA begint vandaag de rest van deze coalitieperiode. In de Amsterdamse Rode Hoed wordt de partij een kompas aangeboden om zichzelf terug te vinden op weg naar het „post-liberalisme”. Ingangsdatum: heden. Kompas? Worden de ideologische veren weer opgeplakt? Nee, veren zijn zó twintigste eeuw. Nu gaat het om ‘Waarden’ als

16 februari - Voor de PvdA begint vandaag de rest van deze coalitieperiode. In de Amsterdamse Rode Hoed wordt de partij een kompas aangeboden om zichzelf terug te vinden op weg naar het „post-liberalisme”. Ingangsdatum: heden.

Kompas? Worden de ideologische veren weer opgeplakt? Nee, veren zijn zó twintigste eeuw. Nu gaat het om ‘Waarden’ als bestaanszekerheid, goed werk, kans op verheffing en binding tussen mensen in een fatsoenlijke samenleving. Om tegenwicht te bieden „tegen de amorele hardheid van de economie en de amorele hardheid van het té technocratisch bestuur”.

Toen Monika Sie, die dit donderdag in deze krant zei, in 2011 de eerste bijeenkomst organiseerde om de PvdA weer vertrouwd te maken met haar wezenlijke waarden kon zij niet weten hoe actueel het eindproduct zou zijn. Het project wil, met de zegen van partijvoorzitter Spekman, iedereen die namens de PvdA in politiek en bestuur zit herinneren aan waar het allemaal om begon: het leven beter maken voor velen.

Monika Sie, directeur van PvdA-denktank Wiardi Beckman Stichting (WBS), koos haar woorden zorgvuldig, maar ferm. De eigen minister van Financiën Dijsselbloem moet maar eens doorstoten en banken zoals SNS opknippen, opdat hun riskante operaties hun nutsafdeling niet in gevaar kunnen brengen. Niet uit wraak, maar omdat roekeloos bankgedrag miljarden kost en de economie op de handrem laat rijden.

Minister Plasterk werd door Sie uitgenodigd maar eens aan te tonen dat mensenlevens er beter van worden als tientallen gemeentes versneld moeten samensmelten en van Den Helder tot Lelystad en Wijk bij Duurstede een reuzeprovincie ontstaat. „Maken we de goede afweging tussen nabijheid van bestuur, gemeentelijke democratie, efficiencywinst en bestuurlijke hanteerbaarheid?”

Voor dit project werden mensen uit allerlei windstreken geïnterviewd, een ergotherapeute, een streekbuschauffeur, een ICT’er, een bedrijfseconoom, een fietsenwinkelier, een werkloze jurist en een fulltimemoeder. Zij willen graag meedoen met het moderne leven, maar worden vaak ontmoedigd door de systemen waarin zij zich gevangen voelen op hun werk én in hun privéleven. Zij voelen dat de kosten van de economische en organisatorische ontwikkelingen te eenzijdig op hun worden afgewenteld.

Het project is geen studeerkamerdingetje en evenmin een nieuw beginselprogramma. Het is een portret van Nederland op mensenniveau waar politieke conclusies uit worden getrokken. Die kunnen makkelijk versimpeld raken tot: PvdA trekt weer naar links. De achterliggende essays zijn fundamenteler dan dat. Ook liberalen zijn geïnteresseerd in de kwaliteit van hun werk. Ook CDA’ers geven om binding.

Partijvoorzitter Spekman is zich bewust van het gevaar dat de PvdA in een coalitie met de VVD wordt gezien als medeschuldige van deze ontmenselijking van het bestaan. Pensioengerechtigden verliezen in hoog tempo hun zekerheden – zie de virtuele groei van 50Plus. Het legioen flexwerkers en uitkeringstrekkers dat in september links wilde stemmen en bij Samsom uitkwam, ziet de PvdA nu vooral snoeien.

Daarom grijpt Spekman de Waarden aan om weer ‘werveling’ in de partij te krijgen. Daar zullen niet alle bestuurders blij mee zijn. Plasterk tracht het regeerakkoord uit te voeren en moet zich opeens verantwoorden voor sceptische gedeputeerden en ontheemde burgers, ook van de PvdA. Asscher, minister van drie van de vier WBS-Waarden, moet beknotting van de WW als positief nieuws zien te slijten.

Zelfs als dat een beetje lukt, door I feel your pain-taal en steuntjes in de rug voor postbezorgers, dan nog zal het Van Waarde-protocol niet echt helpen zolang de PvdA niet in de volle breedte tot zich laat doordringen dat men zelf deel van het probleem is geworden.

De regeringspartijen van de laatste jaren zijn de overheid gaan besturen als een bedrijf, ten koste van de rechtsvormende taak van de overheid, constateert vicepresident Donner van de Raad van State in Het Financieele Dagblad. Hij erkent zelfs medeverantwoordelijkheid voor het nu door hem verguisde plan  om de rechtspraak rendabel te maken door verhoging van de griffierechten. Die nederige constatering van Donner was aanzienlijk moediger en nuttiger geweest tijdens zijn ministerschappen.

Hetzelfde geldt voor PvdA-wethouders, -Kamerleden en -bewindslieden. Hun Van Waarde-kompas heeft alleen betekenis als zij zich tijdens het op orde brengen van begrotingen en andere verbouwingen afvragen hoe maatregelen uitpakken voor werkende ouders met kinderen of schoonmakers op snertcontracten.

Ook dat zal alleen echt helpen als zij al doende opnieuw de functie van de politiek doordenken. Als zij beseffen dat politici er zijn om op grond van hun beginselen en kompaswaarden keuzen te maken, voor de uitvoering gesteund door loyale ambtenaren (die zij dus niet de schuld moeten geven van missers). Gekozen politici horen geen onderdeel van de financieel-bestuurlijke logica te worden die efficiency belangrijker vindt dan doen wat goed is voor burgers. Doorbreek die collectieve verdwazing.

Veel PvdA’ers bemannen de tussenlagen die echt politieke keuzes dempen in technocratie. Leden van het parlement zullen moeten doorkrijgen dat zij een hoog ambt vervullen, dat geen opstapje is naar iets moois in het bestuur. Het wegspoelen van ervaring is bij veel fracties een verkeerd begrepen teken van vernieuwing geweest dat de rol van de politiek heeft verzwakt. Wanneer gaat Diederik Samsom zijn Bolkestein doen? Het kompas ligt er.