Inventarisatie NRC: veel gemeenten in financiële gevarenzone

De informateurs en onderhandelaars ontvingen tijdens de formatie gelijktijdig de voorzitters van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg en de Unie van Waterschappen. Foto ANP / Phil Nijhuis

De helft van de grote Nederlandse gemeenten heeft onvoldoende geld om risico’s op te vangen. Dat blijkt uit een inventarisatie van NRC Handelsblad naar de financiële positie van de twintig grootste gemeenten.

Het zogeheten weerstandsvermogen is in tien van de onderzochte gemeenten lager dan het minimum. Dat betekent dat zij minder reserves hebben dan de risico’s die ze lopen. Volgens de norm moeten risico en reserve even groot zijn. Enschede en Groningen scoren het slechtst: tegenover de risico’s staat nog niet de helft aan reserves. Slechts zes van de twintig gemeenten haalt een ruime voldoende of hoger.

Uit de cijfers blijkt dat vrijwel alle grote gemeenten hun financiële positie na 2011 flink zagen verslechteren. In Amersfoort zakte het weerstandsvermogen van een comfortabele 1,9 in nog geen twee jaar naar een zorgelijke 0,66 nu. Enschede stond een jaar geleden nog aan de goede kant van de streep, maar de gemeente zag de reserves in één jaar tijd in rap tempo dalen. De gemeente heeft nog maar 5 miljoen euro algemene reserve over.

Wethouders: zorgelijke en kwetsbare situatie

Financiënwethouders van verschillende grote gemeenten merken op dat de vele bezuinigingen van de laatste jaren, gecombineerd met de crisis op de vastgoedmarkt, de kritieke grens van hun begroting raakt. De Arnhemse wethouder Martijn Leisink (D66) zegt dat zijn gemeente geen reserves meer heeft. “Elke tegenvaller betekent dat wij direct moeten ingrijpen op de lopende begroting. Dat is een zorgelijke en kwetsbare situatie.” De pijn is over de hele breedte voelbaar. Haarlem, een gemeente die nog goed scoort op weerstandsvermogen, nadert ook de kritieke grens.

Vanaf 2014 krijgen gemeenten extra bezuinigingen te verwerken. Het Rijk hevelt dan taken zoals jeugdzorg over, maar met de helft van het geld waarvoor het Rijk het nu doet. Volgens wethouder in Breda Saskia Boeleman (D66) is de kritieke grens in zicht:

“Onderhoud is een van de weinige posten waar we nog kunnen korten. Het betekent dat er meer onkruid in wijken zal komen. De gemeente maakt sportkantines niet langer schoon. We accepteren dat het wegdek gaat verslechteren.”

Kabinetsplannen ‘gevaarlijk’ voor gemeenten

Hoogleraar decentrale overheden Maarten Allers van de Rijksuniversiteit Groningen noemt de plannen van het kabinet “gevaarlijk”:

“Het Rijk wil de decentralisaties er in korte tijd doorheen jagen, omdat de bezuinigingen alvast zijn ingeboekt op de eigen begroting. Een zorgvuldige invoering is van groot belang, maar daar neemt men geen tijd voor.”