Het nieuwe zwatelen

Als je verhalen de blauwe glans van het televisiescherm beginnen te vertonen, kun je er beter mee ophouden. Dat is een uitspraak van een New Journalist, Hunter Thompson of Tom Wolfe, of nog een andere coryfee, begin tweede helft van de vorige eeuw. De nieuwe journalistiek moest het vastgelopen vakmanschap hervormen. Het was in de tijd dat kleurentelevisie nog betrekkelijk zeldzaam was. Het zwart-witscherm had een blauwige glans. Veel journalisten keken naar de reportages en het nieuws en schreven dan hun eigen verhaal. Vandaar.

De afgelopen eeuw is onze beschaving radicaal veranderd. Van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat kijken we op schermpjes. Laptops, iPods, iPhones, de tomtom of hoe die dingen verder heten. Een hele generatie weet al niet beter. Als nu een terrorist erin zou slagen alle verbindingen buiten werking te stellen, of als de aarde in de verwoestende staart van een komeet terechtkwam, zou de wereldbevolking als een massa neanderthalers opnieuw haar weg moeten vinden. De mens is digitaal geworden en dat heeft hem binnen een kwart eeuw tot een ander wezen gemaakt. Ik noem een paar veranderingen die daaraan voorafgingen, in willekeurige volgorde.

Onze moedertaal wordt dagelijks aangetast door een nieuw soort steenkolenengels. Dat is geen wonder. Eind jaren tachtig ben ik een computer gaan gebruiken, met het programma WordPerfect 3.1, gemaakt door een clubje genieën in Utah. Het werd al vlug vervangen door 5.1, en daarna kwam Bill Gates met zijn Word. Vanaf het begin moest je je door een baaierd van Engelse woorden worstelen. In de vierde klas van de lagere school heb ik de beginselen van mijn eerste vreemde taal geleerd: Frans. Papa fume une pipe. Met Frans begin je niets op je computer.

Gelukkig zijn we hier door de Canadezen bevrijd. Zo heb ik accentloos May I have a cigarette leren zeggen. Dan kreeg ik een Sweet Caporal. Via American Forces Network maakten we kennis met de popmuziek. Tussen de muziek van Glenn Miller en Stan Kenton door waarschuwde een omroeper af en toe voor geslachtsziekten: VD walks the streets. Remember, penicillin fails once in seven times. En intussen werden er dankzij de bevrijding ook goedkope boeken geïmporteerd: de Zephyr Books. Zo heb ik Ernest Hemingway, William Faulkner, Edmund Wilson leren kennen. En daar kwam de rock-’n-roll. See You Later, Alligator. Het Engels, en vooral de Amerikaanse versie, had geen concurrentie meer.

Toch bleven we in die tijd nog heel aardig onze moedertaal spreken. De grote verandering is begonnen nadat de Koude Oorlog was afgelopen. Niet lang daarna begon de opmars van het neoliberalisme, en werd internet een verpletterend succes. Steeds sneller verdwenen de grote politieke collectieven en in plaats daarvan verscheen de individuele burger die iedereen zo duidelijk mogelijk wilde laten weten wat hij waard was. Daarvoor heeft hij vooral in de loop van deze eeuw een paar methoden ontwikkeld: leuk uit de hoek komen, zo eigentijds mogelijk spreken en zijn conversatie doorspekken met Engelse woorden en uitdrukkingen. Daarbij heeft hij de media nu tot voorbeeld.

De media raakten ook in de draaikolk van het streven naar een steeds groter lees-, luister- en kijkdichtheid. In plaats van het voorbeeld aan hun publiek te geven, pasten ze zich aan. Omroepers en presentatoren van radio en televisie kwamen zelf steeds vlotter, leuker uit de hoek, kregen een overopgewekte spontaniteit in hun stem en intonatie en gingen het publiek met ‘je’ aanspreken. Intussen veranderden ook de programma’s. Het werd overal een lollige boel. Ik luister graag naar wat we klassieke muziek noemen. Radio 4. Daar werd het ook steeds leuker, met nieuwtjes, vraaggesprekjes, spelletjes. En ook het weerbericht is al jaren geleden opgeleukt. De bedoeling van het weerbericht is dat je hoort wat het morgen waarschijnlijk voor weer zal zijn. Eerst krijg je nu de prachtigste foto’s van de sneeuw van gisteren, en nog veel meer geleuter.

Ik weet het, ik heb er al eerder stukjes over geschreven. Daardoor heb ik een iemeelpèl gekregen. We sturen elkaar de nieuwste vondsten in de Nederlandse spelling. Diezein, aart, bèkpèkker, seel, steekhoolder, dergelijke vondsten. Misschien moeten we eens een neo-Nederlands woordenboek maken. In Brussel heeft nu iemand het voorstel gedaan het Engels tot Europese taal te maken. Ja, wainot?

Intussen heeft deze jarenlange opleuking van het dagelijks leven één cumulatief gevolg. Het onderling menselijk verkeer wordt steeds drukker, opgewondener, luidruchtiger, warriger. Op de redactie hadden we het erover. Daar moest eens een nieuw woord voor bedacht worden. Dat hoeft niet, zei een collega. Dat is er al. Gezwatel. Ja, dat klinkt goed. Het is erger dan gezwets, het gaat maar door, het is een doel op zich. Het nieuwe zwatelen.