Politie Z-Afrika doodt chauffeur

Een omstander filmde hoe agenten een man achter een auto binden en wegrijden. Zuid-Afrika is geschokt, maar geweld van de politie is routine.

Politieagenten binden de handen van de Mozambikaan vast aan de achterkant van de politiewagen. Als de auto zich in beweging zet tillen ze nog even zijn benen op. Na enkele meters laten ze hem gaan en schuurt zijn slanke lichaam over het asfalt. Een paar uur later sterft de 27-jarige Mido Macia in een politiecel aan hersenletsel en interne bloedingen.

Het incident is gefilmd door een omstander met een mobiele telefoon. De beelden werden gisteren gepubliceerd door de Zuid-Afrikaanse tabloid Daily Sun. Taxichauffeur Macia zou met zijn Toyota Avanza begin deze week ergens hebben stilgestaan waar dat niet mocht. De agenten zijn inmiddels geschorst.

De beelden herinneren Zuid-Afrika aan de apartheidstijd toen de politie de zwarte bevolking met bruut geweld onderdrukte. Na de apartheid heeft het land geprobeerd de politie te hervormen. Veel oude blanke agenten zijn verdwenen. Toch is de cultuur van geweld niet weg, zegt Lucy Holborn van de onderzoeksinstelling Instituut voor Rassenrelaties. „Politiegeweld is routine.”

Zo was er het bloedbad in Marikana waar 34 stakende mijnwerkers afgelopen augustus door politievuur om het leven kwamen. En het onderzoek naar Hilton Botha, de politie-inspecteur die van het onderzoek naar topatleet Oscar Pistorius is afgehaald omdat hij zelf terecht moet staan voor zeven pogingen tot moord voor het schieten op een taxibusje.

Marikana kreeg veel aandacht doordat er zoveel doden vielen, maar ook omdat er vele camera’s draaiden. Hetzelfde geldt nu voor Marcia. Er waren beelden van. Daarom is Zuid-Afrika nu geschokt.

Volgens het laatste jaarlijkse rapport van de IPID, de organisatie die politiegeweld onderzoekt, vielen er in 2011 en 2012 720 doden in hechtenis of als gevolg van optreden van de politie. Deels kan dit gaan om zelfverdediging van agenten. Maar het is ook roekeloos gedrag.

De politie is de afgelopen jaren aangemoedigd hard op te treden tegen criminelen. De voormalige politiecommissaris Bheki Cele was voorstander van een ‘Shoot-to-kill-beleid’: agenten mogen schieten om te doden. Sindsdien is het aantal doden door politievuur sterk gestegen.

Het probleem is dat agenten niet goed genoeg opgeleid worden, zegt Johan Burger, die al 36 jaar werkt bij de politie en nu onderzoeker is bij het Instituut voor Veiligheidsstudies. Volgens Burger grijpen agenten te snel naar hun wapens om situaties onder controle te krijgen, omdat ze niet weten hoe anders te reageren.

Dit heeft ook te maken met twijfelachtig leiderschap op het hoogste niveau. De huidige nationale politiecommissaris Riah Phiyega heeft geen enkele achtergrond bij de politie. Na het bloedbad in Marikana zei ze tegen haar agenten dat ze geen spijt moesten hebben. Haar voorganger Cele werd geschorst omdat hij verdacht werd van corruptie en de man voor hem, Jackie Selebi, bleek zelf een enorme schurk en werd veroordeeld voor zijn corrupte banden met de georganiseerde misdaad.

Politiecommissaris Phiyega en president Jacob Zuma zeggen geschokt te zijn door de video van Macia en beloven een grondig onderzoek. Maar dat hebben Zuid-Afrikanen al vaker gehoord. Ze verliezen steeds meer vertrouwen in de wetsdienaren die er juist zouden moeten zijn om hen te beschermen.