Nieuwe bezuinigingen in aantocht. Waarom nu en komen ze er wel door?

Het kabinet van premier Mark Rutte presenteert vanmiddag nieuwe bezuinigingsvoorstellen, maar het is nog maar de vraag of die op voldoende steun kunnen rekenen in de Eerste Kamer. Foto ANP / Martijn Beekman

Het kabinet komt vanmiddag naar verwachting met nieuwe bezuinigingen en lastenverzwaringen om het tekort volgend jaar onder de drie procent te houden. Met welke plannen komen VVD en PvdA? En maken die plannen wel kans in de Eerste Kamer? Drie vragen, drie antwoorden.

1. Waarom moet het kabinet nu extra bezuinigen?

Het kabinet-Rutte II wil nu al afspraken maken over extra bezuinigingen en lastenverzwaringen omdat het begrotingstekort dit jaar en volgend jaar uitkomt boven de Europese norm van 3 procent. Het is erg lastig om het tekort dit jaar nog onder drie procent te krijgen, omdat de inkomsten en uitgaven van de overheid voor dit jaar al zo goed als vastliggen. Zelfs de normaal zo strenge VVD zei het daarom geen probleem te vinden dat het tekort dit jaar 3,3 procent bedraagt. Ook de Europese Commissie zei al dat Nederland zich over dit jaar geen zorgen hoeft te maken.

Wat betreft 2014 ligt dat anders. Dan moet het tekort, dat bij ongewijzigd beleid volgend jaar op 3,4 procent komt te liggen, wel weer onder de 3 procent uitkomen, want anders dreigt voor Nederland een Europese boete. Ook de PvdA gaf deze week aan het van groot belang te vinden dat het tekort volgend jaar omlaag is gebracht. De reden dat VVD en PvdA vandaag al willen beslissen over maatregelen voor volgend jaar is dat Nederland voor 1 mei aan de Europese Commissie duidelijk moet maken hoe de begroting van 2014 wordt aangepast.

2. Waar gaat het kabinet vanmiddag mee komen?

Om het tekort voldoende omlaag te krijgen zijn naar verwachting circa 4,5 miljard aan extra bezuinigingen en lastenverzwaringen nodig. NRC Handelsblad schrijft vanmiddag dat het kabinet vermoedelijk onder meer een hogere inkomstenbelasting presenteert die 1,1 miljard euro moet opleveren. Verder zou er een nullijn moeten komen voor de zorg en de ambtenarij (2 miljard) en wil het kabinet meer snijden in de gelden voor de gemeenten, provincies en ministeries (700 miljoen).

De eenmalige crisisheffing voor bedrijven, die vorig jaar onderdeel was van het Lenteakkoord, blijft volgens bronnen van NRC ook volgend jaar bestaan. Deze maatregel levert het kabinet zo’n 500 miljoen euro op. Werkgevers moeten een heffing van 16 procent betalen op lonen van meer dan 150.000 euro. Onderdeel van het kabinetsvoorstel is ook het schrappen van een lastenverlichting voor het bedrijfsleven. Dat moet 640 miljoen euro opleveren.

Per saldo zou het kabinet 3,8 miljard willen bezuinigen. Of daar plannen tegenover staan voor extra investeringen in de economie is nog onduidelijk. Als het kabinet kiest voor alleen bezuinigingen en lastenverzwaringen, is er het risico dat het moeizame herstel van de economie schade wordt berokkend. Het CPB zei gisteren te verwachten dat de economie volgend jaar weer met 1 procent groeit, hoewel er dit jaar nog een krimp is van een 0,5 procent. De vooruitzichten op het gebied van de consumentenuitgaven en de woningmarkt zijn nog niet best.

3. Kan het kabinet deze plannen zomaar doorvoeren?

Zeker niet, want voor uitvoering van de plannen is de steun van een deel van de oppositie nodig. Rutte-II beschikt namelijk niet over een meerderheid in de Eerste Kamer, waardoor eerder uitgebreide onderhandelingen over een pakket maatregelen voor de woningmarkt noodzakelijk waren. De kans dat het kabinet nu opnieuw met de oppositiepartijen om de tafel moet is groot. Daarom voerde minister van Financiën deze week al “constructieve” verkennende gesprekken met de oppositie.

Extra complicatie is dat de oppositie gisteren en vanochtend bepaald niet enthousiast reageerde op de uitgelekte voorstellen van het kabinet. ChristenUnie-fractievoorzitter Arie Slob, die met het kabinet het woonakkoord sloot, sprak van “bijeen geharkte bezuinigingen, zonder kop en staart”. Ook het CDA, dat tegen hogere belastingen is vanwege de gevolgen voor het economisch herstel, is kritisch. D66-leider Pechtold twitterde gisteren al:

Twitter avatar APechtold Alexander Pechtold Wat er aan plannen lekt is visieloos: belastingen, bezuinigingen op oa onderwijs, jojo-beleid met infra en… vrijwillige 0-lijn in de zorg?

Het ontbreken van een meerderheid in de Eerste Kamer is volgens VVD-coryfee Hans Wiegel zo groot dat het kabinet het regeerakkoord moet openbreken en met het CDA en D66 moet onderhandelen over toetreding van deze partijen tot het kabinet. Dat zegt hij vanmiddag in een interview met NRC Handelsblad. “”Ze hebben gedacht, daar loopt het wel los. En daarmee hebben ze zelf hun vingers tussen de deur gestoken.”