Miljardendans om bezuinigingen VS

De VS koersen af op een enorme, roekeloze bezuinigingsoperatie. Die kan worden vermeden, maar Republikeinen en Obama spelen blufpoker.

Niemand wilde het, en toch gebeurde het. Afgelopen nacht trad in de VS de zogeheten ‘sequester’ in werking. Het komende jaar moet de regering een bedrag van 85 miljard dollar bezuinigen, ruim 2 procent van het federale begroting. De komende tien jaar moet dat bedrag uitkomen op 1,2 biljoen dollar.

Het gaat om de grootste, vooraf vastgelegde bezuinigingsoperatie in de recente Amerikaanse geschiedenis – een gevolg van de voortdurende patstelling tussen regering en Republikeinen over de aanpak van het Amerikaanse begrotingstekort.

Het ministerie van Defensie wordt het zwaarst getroffen, maar ook onderwijs, milieubeheer en de gezondheidszorg krijgen klappen. Het Witte Huis heeft per staat berekend wat de gevolgen zullen zijn als er niet alsnog een politieke oplossing komt. In Florida dreigen bijvoorbeeld 750 leraren te worden ontslagen, er is geen geld meer voor hun salaris. 6.250 studenten uit gezinnen met lagere inkomens krijgen geen subsidie meer. De salarissen van 31.000 (burger)medewerkers van Defensie worden opgeschort. Vaccinaties voor 7.450 kinderen gaan niet door. Milieubeheer moet 5,2 miljoen dollar inleveren.

In een laatste poging de bezuinigingen af te wenden, kwamen de Democraten in de Senaat gisteravond met een alternatief plan om de staatsschuld van ruim zestien biljoen dollar te verminderen. De Democraten willen een relatief klein bedrag bezuinigen, en het meeste geld binnenhalen door hogere belastingen te innen van rijke Amerikanen. Dat voorstel haalde niet eens een meerderheid in de door Democraten gedomineerde Senaat: drie Democraten stemden tegen, uit angst dat hun herverkiezing in gevaar zou komen.

De ‘sequester’ is een financiële lijfstraf die het Congres zichzelf oplegt. Sinds 2011 is het debat over de oplopende tekorten volledig geëscaleerd. De Democraten willen dat het Congres, zoals altijd, de limieten om geld te mogen lenen, automatisch ophoogt. Totdat de Republikeinen in 2011 in streep trokken: zonder harde bezuinigingen geen oplopende tekorten meer. Er volgde in die zomer een halfbakken compromis. De schuldenlimiet werd verhoogd, maar er moest bezuinigd worden. Lukte dat niet, dan zou deze mega-bezuiniging vanzelf ingaan.

Democraten en Republikeinen gingen beide akkoord, maar wijzen elkaar nu aan als de schuldige. President Obama riep de Senaat en het (door Republikeinen gedomineerde) Huis van Afgevaardigden gisteren vergeefs op in actie te komen. „Mensen verliezen straks hun baan. Het hoeft niet te gebeuren. Het Congres kan het vermijden. Deze bezuinigingen zijn ooit zo ontworpen dat ze juist ontweken moeten worden.”

De Republikeinse leider John Boehner, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, zei dat de Democraten in de Senaat, „die niet met hun luie reet uit hun stoel willen komen”, schuldig zijn aan het uitblijven van een compromis. Democratische fractievoorzitter Harry Reid reageerde onbewogen: „Ik ben opgegroeid in een plaatsje met dertien bordelen. Ik ben wel wat schuttingtaal gewend.”

Economen waarschuwen voor de gevolgen van roekeloos bezuinigen. Volgens Nobelprijswinnaar Paul Krugman staan de komende twee jaar 700.000 banen op de tocht. Hij noemde de maatregel in The New York Times „een monument voor de macht van de allerslechtste ideeën”. Een groep economen berekende dat de voorspelde economische groei dit jaar met 0,6 procentpunt zal afnemen naar 2 procent.

Maar de maatschappelijke en economische werkelijkheid is een andere dan de politieke . Voor zowel Obama als Boehner komt de sequester helemaal niet ongelegen. Beiden nemen een gecalculeerd risico, en hebben daarom nauwelijks onderhandeld. Ze denken, machiavellistisch als ze ook zijn, er beter uit te komen.

Voor Boehner ligt het simpel: hij gaf toe tijdens de laatste crisis in december met het Witte Huis over de zogeheten ‘begrotingsafgrond’. Op het laatste moment stemde hij in met hogere belastingen – een Republikeinse doodzonde. De partij belandde in een interne crisis. Nu er veel minder geld op het spel staat dan in december (85 miljard en geen 500 miljard dollar), wil Boehner laten zien dat zijn partij principieel tegen belastingverhoging is. De Republikeinen zijn overigens in werkelijkheid veel minder rechtlijnig. Obama bood deze maand alle vijftig gouverneurs geld aan om de zorg aan mensen met lage inkomens uit te breiden. Acht van de dertig Republikeinse gouverneurs gingen onmiddellijk akkoord.

Maar ook Obama komt de crisis, uiteindelijk, niet slecht uit. Hij komt in de positie dat hij vanuit het Witte Huis oppositie kan voeren. Obama weet dat de overgrote meerderheid van de Amerikanen woedend is over de bezuinigingen. Hij weet ook wie daar de schuld van krijgen: de Republikeinen. Tweederde van de Amerikanen keurt het gedrag van de Republikeinen af, onder conservatieve kiezers is dat percentage 50. Van de Democratische kiezers is 88 procent tevreden over Obama’s houding, ook nu het betekent dat de bezuinigingen in werking treden. De Republikeinen, is Obama’s inschatting, zullen een overwinning vieren die in werkelijkheid een grote nederlaag is.