Hoe de draaideurelite de geldwereld bestiert

Wie zijn belangen in politiek Den Haag wil behartigen, eist het allerhoogste. Beste optie: span een echte ex-minister-president voor je karretje.

Helaas. Te min. Zij worden na hun vertrek supercommissaris (Kok) of verdwijnen in de advieswereld (Balkenende).

Volgende optie: een minister. Bouwend Nederland won vorige maand de hoofdprijs met Maxime Verhagen (CDA), ex-minister van werkgeversdepartement Economische Zaken.

Volgende optie: een topambtenaar. Bingo! Chris Buijink, secretaris-generaal op Economische Zaken, is de nieuwe voorzitter van belangenclub NVB, de Nederlandse Vereniging van Banken.

Waarom zijn zij zo gewild? Zij kennen de bestuurlijke verhoudingen van binnenuit. Dat zij ook politici kennen is een fijne, maar vluchtige bonus. Na de volgende verkiezingen is een kwart of meer van de Kamerleden weer weg.

De overstap van Buijink onderstreept de populariteit van de draaideurelite in het openbaar bestuur. Ministers stappen over naar het bedrijfsleven. Topambtenaren. Topmanagers komen in publieke dienst. Welke zakelijke belangen nemen zij mee? Is een overstap naar de vrije sector een beloning voor bewezen diensten? Het roept altijd vragen op, juist omdat in Nederland nauwelijks controleerbare afspraken bestaan over hoe men zich vervolgens dient te gedragen en welke belangenconflicten men onder ogen moet zien. Dat kan beter.

Neem een actueel Amerikaans voorbeeld: de overstap van topadvocaat Mary Jo White naar het voorzitterschap van de machtige beurswaakhond, de Securities and Exchange Commission (SEC). White moet een lijst vrijgeven met haar cliënten. Als voorzitter moet zij in het vijfhoofdige bestuur van de SEC zwijgen als deze cliënten aan de orde komen. Zij mag verder twee jaar niet deelnemen aan besluitvorming over cliënten van haar advocatenkantoor. En haar echtgenoot, ook een topadvocaat, gaat akkoord met demotie in zijn eigen kantoor. Haar benoeming gaat gepaard met een overzicht op hoofdlijnen van hun vermogen, dat tussen 9,9 miljoen en 41 miljoen dollar ligt. Informatie schept duidelijkheid.

Bij de overstap van Buijink naar de bankenvereniging zou je bijvoorbeeld wel willen weten welke contacten met grote banken er de afgelopen twee jaar zijn geweest.

De nieuwe NVB-voorzitter komt in een warm bad. Bestuursvoorzitter Gerrit Zalm van staatsbank ABN Amro is een ex-ambtenaar (Economische Zaken, Financiën), voorzitter Piet Moerland van de Rabobank was semiambtenaar (hoogleraar), voorzitter Dick Sluimers van APG, de grootste pensioengeldbeheerder, is ex-ambtenaar (onder meer Financiën) en de financiële toezichthouders AFM en De Nederlandsche Bank worden geleid door ex-ambtenaren (Ronald Gerritse en Klaas Knot, beiden ex-Financiën). De lobbygroep Holland Financial Centre wordt op verzoek van minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) opgeheven, maar knus blijft het. Uitgerekend vanmorgen meldde ABN Amro dat Zalms decennialange ambtelijke buddy Kees van Dijkuizen de financieel bestuurder wordt.

Politici komen op tv en suggereren macht, maar achter de schermen triomferen de (voormalige) financiële bureaucraten.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.