Column

Facebook-feminisme

Mijn ideale feministe: een kruising tussen actrice Sylvia ‘Emmanuelle’ Kristel en Betty ‘Mad Men’ Draper. Kristel om haar humor en onuitroeibaar subversieve stijl – ook na de mislukkingen in haar leven. En Betty Draper vanwege die ene onvergetelijke scène waarin zij, echtgenote van reclameman Don Draper, The Problem That Has No Name verbeeldt: het verstikkende gevoel van de fulltime huisvrouw uit de vroege jaren zestig, in de woorden van de feministe Betty Friedan in haar boek The Feminine Mystique. Het was manna voor de tweede feministische golf. Betty Draper kust, in witte doorkijkduster, zoet haar man gedag, al boorde hij haar net het baantje door de neus waarnaar zij zo verlangt. Daarna zet zij een geweer tegen haar schouder, hangt een sigaret in haar beeldschone mondhoek en knalt in stille woede de duiven van de buurman uit de lucht.

Vorige week was het vijftig jaar geleden dat The Feminine Mystique verscheen. Terwijl Nederlandse feministes het maar weer druk hadden met het tellen van elkaar in televisieprogramma’s, werd dit in de serieuze Amerikaanse media wél uitgebreid gememoreerd. Het is dan ook niet toevallig dat Facebooks topvrouw Sheryl Sandberg juist nu Lean In: Women, Work and the Will to Lead promoot, een boek waarmee zij Betty Friedan wereldwijd beoogt op te volgen. Het ligt 11 maart in de boekwinkels, ook hier – met voorwoord van Femke Halsema.

Bijna niemand heeft het hele boek al kunnen lezen, maar vaststaat dat Sandberg van mening is dat vrouwen dienen op te houden zichzelf te „beperken” en „saboteren” op de werkvloer. Om hun te leren voor zichzelf op te komen, richtte Sandberg een Lean In Foundation op, er komt een Lean In Community en er komen Lean In-praatgroepen, waar vrouwen volgens een strenge, tot op de minuut vastgelegde formule leren glimlachen tijdens salarisonderhandelingen. De Amerikaanse Cosmopolitan wijdt in april 40 pagina’s aan Lean In. En bedrijven als Google, Sony en American Express noemen zich ‘partner’ van Lean In – weer een nieuwe, vrijblijvende vorm van ethisch ondernemen dus.

Sheryl Sandberg ziet het verschil niet tussen een sociale beweging en een marketingcampagne, schreef Times-columniste Maureen Dowd. Ze misbruikt het vocabulaire en de romantiek van een beweging om zichzelf te verkopen.

Maar daarin is Sandberg allang niet meer de enige. Erger zijn, los van de eeuwige schuldvraag, de memo’s die zij stuurde aan vrouwen wier ervaringen Sandberg wil delen, afgedrukt door The New York Times. Daaruit blijkt dat alleen verhalen met een happy end welkom zijn.

Feminisme is streven, maar wordt door Sandberg dus op valse gronden synoniem gemaakt aan succes. Tuin er niet in. Haar Facebook-feminisme is net zo onbetrouwbaar als Facebook zelf.

Margriet Oostveen schrijft op deze plek een wisselcolumn met Arjen van Veelen.