Een spinnenweb, ontworpen door een provocateur

De metro in Moskou krijgt een nieuw schema De ontwerper staat ter discussie

Correspondent Rusland

Ruslands bekendste designer Artemi Lebedev (37) organiseert fotof*cks. Onlangs plaatste hij op zijn populaire blog een kiekje van priesters in zwart gewaad die naar een wit kosmonautenpak kijken. Een curieus gezicht.

De lezersinzendingen die volgden riepen hilariteit op, maar ook afschuw. Een reaguurder photoshopte er een speciaal priesterruimtepak bij, anderen schreven erbij: ‘God bestaat niet’. Op één foto werd het ruimtevaarderspak met een bloederig kruis doorboord.

Met dit soort blasfemische grappen en zijn terugkerende blotetietjeswedstrijd (met vrijwillig ingestuurd vrouwelijk schoon), lijkt Artemi Lebedev niet de persoon om een echt belangrijke ontwerpopdracht uit te mogen voeren voor de vaak conservatieve Russische overheid.

Toch is het nieuwe metroschema voor Moskou dat deze maand in de duizenden wagons en de 188 marmeren ondergrondse hallen komt te hangen van zijn hand. Niet omdat hij werd aangewezen, of als gevolg van een aanbesteding: hij won een internetverkiezing die de gemeente had uitgeschreven. Met gemak. Lebedev, hij is er zelf ook van overtuigd, is nu eenmaal de beste ontwerper van Rusland.

Het metroschema is zijn meesterstuk. „Jullie kunnen allemaal de pot op, voor mij is dit zo’n beetje de zin van het leven”, blogde hij uitgelaten nadat bekend was geworden dat hij de verkiezing met overmacht had gewonnen. „We hebben ons niet zomaar twee jaar achter elkaar de kolere lopen werken op een en hetzelfde schema. Niemand houdt meer van de Moskouse metro dan wij”, aldus Lebedev, die zoals wel meer Russen, ook graag vloekt. Bij zijn studio, die vooral websites voor grote bedrijven maakt, werken inmiddels tientallen (jonge) mensen.

De nieuwe kaart is het product van dertien jaar studie en arbeid. In 1996, toen het internet en Lebedev nog jong waren, begon hij de website www.metro.ru, een verzameling van oude kaarten van het metronet, toegangskaartjes en (des)informatie over geheime tunnels.

Ook een kaart met het eerste netwerk uit 1935 is hier te vinden. Het werd aangelegd door de Nederlander Dirk Schermerhorn, die naar de Sovjetunie was gekomen uit idealisme. In 1937 werd de ingenieur geëxecuteerd als spion en economisch saboteur.

In het huidige, uitgedijde kleurige spinnenweb moeten de vele knooppunten en verbindingen zo duidelijk mogelijk worden weergegeven, op een bijna vierkant vlak. Geen makkelijke opgave: in werkelijkheid strekt Moskou zich veel verticaler uit. Het schema is daarom een geliefd oefenobject voor grafisch ontwerpers.

Sommigen proberen extra informatie te verwerken, zoals de diepte van elke halte. Parodieën zijn er ook, de halte Leninbibliotheek is daar omgedoopt in Lennon-Beatloteek. Ook Artemi Lebedev maakte eigen versies.

De gemeente Moskou toonde zich nooit geïnteresseerd in de spontane alternatieven, tot begin dit jaar. Toen besloot de afdeling transport een internetwedstrijd uit te schrijven. Het kon niet anders, of Lebedev won. In webdesign was hij al tien jaar de grootste naam van Rusland. Zijn stijl: gestileerd, aandacht voor typografie. Zijn slogan: „Langzaam, duur en retemooi.”

Maar grafisch ontwerp doen voor de overheid is wat anders. Dat bleek in 2009, toen Lebedev een logo voor regio Perm verzon: een knalrode strakke rode pi (dezelfde als de Griekse). Veel Permenaren vonden het maar kaal en simpel in vergelijking met de ijsbeer op het klassieke wapen. Dankzij een uitzonderlijk liberale gouverneur kwam het logo toch op reclametasjes te staan. Maar toen de gouverneur vorig jaar het veld moest ruimen, verdween ook direct de pi.

Lebedev maakte later nog twee van zulke stadslogo’s en deed het ontwerp van paviljoens in het Gorki Park in Moskou. Maar het bleef avant-garde. De grote klapper maakt hij nu pas, niet in opdracht, maar dankzij een verkiezing. De ambtenaren werpen er nog een laatste blik op, en dan is het zo ver. Het ‘retemooie’ metroschema van Lebedev wordt nog deze maand in gebruik genomen door zeven miljoen metropassagiers. Elke dag weer.188

haltes telt de metro in Moskou

Bestaande uit twaalf metrolijnen, met ieder een eigen kleur. De totale lengte van het Moskouse metronetwerk is ongeveer 300 kilometer. De gemiddelde lengte van een reis is 13 kilometer.

7 mln

passagiers reizen er per dag met de metro

Op werkdagen kan dit oplopen tot 9 miljoen passagiers. Daarmee hoort Moskou samen met Seoul en Tokio tot de drukste metronetwerken ter wereld.

1935

was het jaar dat de metro werd geopend

In december 1932 werd begonnen met de bouw van de metro en op 15 mei 1935 werd het eerste traject geopend tussen Sokolniki en Park Kultury.

40

doden vielen er bij aanslagen in 2010

Op 29 maart 2010 pleegden twee vrouwen een zelfmoordaanslag op de stations Loebjanka en Park Koeltoery. De aanslagen werden later opgeëist door Tsjetsjeense rebellen.