Atta op de divan

Adam Lankford: The Myth of Martyrdom. Palgrave Macmillan, 272 blz. € 23,-

De film Les Cheveaux de Dieu geeft een helder beeld van een uitzichtloos leven in een sloppenwijk bij Casablanca en eindigt met de zelfmoordaanslagen in 2003 aldaar, waarbij 45 mensen om het leven kwamen, onder wie de twaalf daders. Les Cheveaux de Dieu is ‘geïnspireerd op de werkelijkheid’, aldus filmmaker Nabil Ayouch.

Dat laatste klopt niet, volgens de Amerikaanse strafrechthoogleraar Adam Lankford. Niet het vooruitzicht hun hele leven sinaasappels op straat te moeten verkopen brengt mensen ertoe zich voor de goede zaak op te blazen. Door depressie en andere zware psychische problemen zijn ze geschikt voor extremistische groepen die een slag willen slaan.

Lankfords boek The Myth of Martyrdom heeft een simpele boodschap: de meeste terroristen willen leven, niet sterven. En zelfmoordterrorist of kamikazepiloot worden, kan niet iedereen. Experts, zegt Lankford laatdunkend, suggereren dat elke gewone burger met een politieke grief kan worden getransformeerd tot een dodelijke terrorist. Maar onderzoek wijst anders uit. Hij neemt de lezer mee ‘op een reis door de geest’ van mensen die anderen opzettelijk de dood in hebben gejaagd. En dan blijkt dat uit alles ‘ angst, falen, schuldgevoel, schaamte en woede’ spreekt, aldus Lankford. Ze waren al suïcidaal.

Neem Mohammed Atta, de leider van de aanslagen van 9/11. Lankford voert een ‘psychologische lijkschouwing’ uit en constateert dat hij in een sociaal isolement verkeerde, zowel in zijn jeugd in Egypte, als later, tijdens zijn studie in Duitsland. Hij faalde in zijn studie en loog tegen zijn vader voor dat hij in de VS ging promoveren terwijl hij na zeven jaar studeren nog niet eens zijn mastergraad had gehaald. Lankford constateert dat Atta’s persoonlijke worsteling met isolement, schuldgevoelens en hopeloosheid erg lijkt op die van ‘conventionele’ zelfmoordenaars.

Atta is slechts een van de vele personen die Lankford aanhaalt. Voorbeelden geeft hij niet alleen van islamitische zelfmoordterroristen, maar ook van schoolschutters, kamikazepiloten en deelnemers aan Russische roulette. Het is in het algemeen een overtuigend verhaal: wie de details over het leven van de Palestijnse would-be-zelfmoordterroriste Wafa al-Biss onder de loep neemt, ziet een treurig relaas van mislukte zelfmoordpogingen.

Schieten we wat op met deze kennis? Ja, kennis is macht, zegt Lankford, en daarmee gewapend moet het volgens hem makkelijker zijn om dergelijke aanslagen te voorkomen. Familie en vrienden moeten waakzamer zijn, vindt hij. Uiteindelijk tovert hij een computertest tevoorschijn die in vijf minuten kan voorspellen wie in de komende zes maanden waarschijnlijk zelfmoord zal plegen. Die test zou je vertrekkende passagiers op luchthavens kunnen afnemen of als iPhone-app kunnen installeren.

En moeten dan voor de zekerheid al die waarschijnlijke zelfmoordenaars (en vals-positieven) het cachot in? Nee, hier komt Lankford niet goed uit.