Pas nu realiseer ik: zo ontduik je de belasting

Vandaag de ervaringen van één radertje in één van de vele kolossale klokken die samen de mondiale financiële sector vormen. Ze werkte twintig jaar bij allerlei grote banken, zowel in Londen als in Azië. Terugkijkend zegt ze: „Je denkt er op dat moment gewoon niet over na. Je bent jong, je bent gretig… Pas nu

Vandaag de ervaringen van één radertje in één van de vele kolossale klokken die samen de mondiale financiële sector vormen. Ze werkte twintig jaar bij allerlei grote banken, zowel in Londen als in Azië. Terugkijkend zegt ze: „Je denkt er op dat moment gewoon niet over na. Je bent jong, je bent gretig… Pas nu besef ik, ja, die producten werden natuurlijk gebruikt om de belasting te ontwijken, of zelfs te ontduiken. Destijds keek je niet verder dan de volgende stapel papierwerk.”

Je bent blij met je collega’s als er na een goed jaar een mooie bonus uitrolt

Ze deed documentatie rond deals in ‘equity derivatives’, derivaten met aandelen. Bij zogenoemde ‘plain vanilla’ standaardproducten moest ze vooral alles nalopen en controleren; „het zijn juridische documenten dus alles moet heel precies”. Bij ‘exotische’, op maat gemaakte instrumenten moest ze ook onderhandelen met klanten over de precieze bewoordingen van de bijgaande documentatie. „Als je dan geen antwoord kreeg, en ook niet werd verteld waarom niet, dan was dat heel frustrerend.” Een echte kantoorbaan.

Samenwerken met accountants, interne juristen en andere ‘backoffice’ papierschuivers vond ze de leuke kant van het werk, net als het contact met advocaten op Curaçao, de Cayman en de Virgin eilanden.

Dan weet je toch wat er gaande is, vraag ik haar. Ik bedoel, de Cayman eilanden… „Zo werkt het niet, je praat over hoe je het werk gedaan krijgt, niet over wat die producten eigenlijk zijn. Je bent blij met je collega’s als er na een goed jaar een mooie bonus uitrolt… Ik was zo jong destijds, eind twintig ofzo.”

Toen ze begon waren equity derivatives bijna overal legaal, maar (nog) niet in het Aziatische land waar zij toen werkte. Dus liet haar Amerikaanse bank een dochteronderneming in Europa een apart filiaal openen in haar land, en daar werden de equity derivatives dan verhandeld. „Dan had mijn baas twee bureaus, aan weerszijden van de muur tussen het filiaal van de dochteronderneming en het eigenlijke kantoor van mijn bank. We moesten altijd enorm opletten dat het juiste document op het juiste bureau belandde.”

Documentatie werd uiteindelijk erg monotoon en ze stapte over naar ‘compliance’, intern toezicht. „We werden gezien als ‘business breakers’ die de sterren ervan weerhouden te scoren.” Erger vond ze de mentaliteit van ‘box ticking’; mensen keken puur of iets mocht van ‘compliance’ en achten zich daarna vrijgesteld van morele overwegingen.

„Ik heb me daar ook aan schuldig gemaakt”, zegt ze. „Complexe equity derivatives zijn vaak heel ambigu. Mag ik iets juridisch wel of niet? We wisten welke interne juristen bij onze bank zuiver in de leer waren, en die ontweken we. We wisten ook welk extern advocatenkantoor meer geneigd was om de dingen te zien zoals wij ze zagen – en wij wilden natuurlijk een ‘go-sign’, een groen licht. Dus zo ging het. We shopten rond op zoek naar de meest coulante juristen, en die gaven we onze business. Advocatenkantoren begrepen dat natuurlijk, en je weet hoe partners bij dat soort kantoren in elkaar zitten.”

Het lijkt de financiële sector in een notendop. Veel is vaag en mensen willen misschien wel het juiste doen, maar ja, je weet ook: nice guys finish last. Van meer regels verwacht ze weinig. „Het blijft kat-en-muis. Juristen bedenken altijd manieren om onder regels uit te komen. En omdat veel toezichthouders om de zoveel jaar overstappen naar de andere kant – de zogeheten draaideur - lekt kennis hoe dan ook snel weg.”

Dat vindt ze toch wel verbijsterend, sluit ze af. „De grote banken, kredietbeoordelaars, toezichthouders, accountantskantoren… Allemaal zijn ze over de knie gegaan na de crisis van 2008. Maar de financiële advocatenkantoren… Totaal de dans ontsprongen.”

Joris Luyendijk doet in deze column verslag van het leven in de financiële wereld in Londen. Lees meer van hem op guardian.co.uk/bankingblog