Bezuinigen wordt een moeilijke puzzel

In 2014 moet het begrotingstekort weer onder de 3 procent komen Het kabinet komt daarom morgen al met plannen voor extra bezuinigingen Minister Dijsselbloem zoekt steun bij de oppositie

Nederland, Den Haag, 27-2-2013. Foto Maarten Hartman. Tussen de gesprekken met fractievoorzitters heeft Dijsselbloem in debat in de Tweede Kamer over Incidentele suppletoire begroting DNB winstafdracht .Dijsselbloem vanochtend in de vergaderzaal van de Tweede Kamer op weg naar de regeringstafel voor een debat over Incidentele suppletoire begroting DNB winstafdracht
Nederland, Den Haag, 27-2-2013. Foto Maarten Hartman. Tussen de gesprekken met fractievoorzitters heeft Dijsselbloem in debat in de Tweede Kamer over Incidentele suppletoire begroting DNB winstafdracht .Dijsselbloem vanochtend in de vergaderzaal van de Tweede Kamer op weg naar de regeringstafel voor een debat over Incidentele suppletoire begroting DNB winstafdracht

Thijs Niemantsverdriet & Erik van der Walle

politiek redacteuren

Kamer in, kamer uit. De rondgang die minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) gisteren maakte langs de fractievoorzitters van de oppositiepartijen, leek verdacht veel op de hectische rondjes die zijn voorganger Jan Kees de Jager bijna een jaar geleden maakte in het Tweede Kamergebouw. Namens het kabinet-Rutte I bracht hij toen het Lenteakkoord tot stand – twee dagen voor de Europese begrotingsdeadline.

Toch is zo’n last minute-operatie als het Lenteakkoord wat het huidige kabinet wil voorkomen. Daarom meldde Dijsselbloem zich twee maanden voor de Brusselse deadline bij de oppositie. En werd er volgens de betrokkenen uitsluitend gesproken over ‘het proces’. Ofwel: hoe gaat het kabinet de komende twee maanden „een zo breed mogelijk draagvlak” organiseren voor extra bezuinigingen?

Die extra bezuinigingen zijn nodig omdat het Centraal Planbureau vandaag waarschijnlijk bekend maakt dat het Nederlandse begrotingstekort in 2013 en 2014 boven de Europese norm van 3 procent gaat uitkomen. In 2013 wil het kabinet die norm vermoedelijk eenmalig loslaten (mits Brussel dat toestaat), maar in 2014 moet de begroting weer onder die kritische grens terecht komen. Om aan de Brusselse regels te voldoen, is een bezuinigingsbedrag nodig van tussen de 3 en 6 miljard euro.

Morgen al voorstellen

Het kabinet wil morgen na de ministerraad al met voorstellen komen voor die bezuinigingen. Althans: in grote lijnen. In de komende weken moeten deze plannen in samenwerking met oppositiepartijen en sociale partners verder worden uitgewerkt. Waar precies bezuinigd gaat worden, is nog niet bekend. Naar verluidt denkt het kabinet onder meer na over het verhogen van inkomstenbelasting door de belastingschijven niet te corrigeren voor inflatie.

Rutte II heeft de oppositie nodig omdat het in de Eerste Kamer niet kan rekenen op een meerderheid. Dat werd twee weken geleden nog eens pijnlijk duidelijk toen inderhaast een akkoord gesloten moest worden over de woningmarkt. De gesprekken die Dijsselbloem in de Tweede Kamer voert, zijn vooral bedoeld om goodwill te kweken; inhoudelijke plannen zijn volgens de minister niet besproken. Door de oppositie meteen te betrekken bij de besluitvorming, wil het kabinet voorkomen dat er irritatie ontstaat over ‘het proces’, zoals gebeurde bij het woonakkoord. „Niemand in de Tweede Kamer kan nu verrast zijn dat we met plannen komen”, zegt een betrokkene.

Anders dan in 2012

Het initiatief van Dijsselbloem staat in contrast met de gang van zaken in 2012. Toen sloot het kabinet-Rutte I zich na de bekendmaking van de CPB-cijfers wekenlang op in het Catshuis met gedoogpartner Geert Wilders. Toen die onderhandelingen misliepen, volgden de hectische rondjes van Jan Kees de Jager en het Lenteakkoord met oppositiepartijen D66, GroenLinks en ChristenUnie.

Om op de langere termijn de uitgaven terug te dringen, moet het kabinet structurele hervormingen doorvoeren. Daarvoor zijn wetswijzigingen en dus de steun van de Eerste Kamer nodig. Maatregelen rond wonen, arbeid en zorg moeten de komende jaren de begroting verder op orde brengen. Juist naar die hervormingen zal de Europese Commissie kijken op het moment dat zij akkoord gaat met de Nederlandse begroting van 2013, die zonder twijfel een tekort zal laten zien van meer dan 3 procent.

Dijsselbloem zei gisteravond na zijn laatste gesprek dat hij vertrouwen had in een deal met de oppositie, al zou het een „lastige puzzel” worden. Maar de oppositie nam een afwachtende houding aan. De reacties varieerden van regelrechte afwijzing (PVV) tot scepsis (CDA, D66). De meeste partijen willen niet in een vroeg stadium verantwoordelijk worden gemaakt voor bezuinigingen. Als ze steun geven aan het kabinet, moet daar wat tegenover staan. ChristenUnie-leider Arie Slob onderstreepte nog eens de benarde positie van het kabinet: „Als dit niet lukt, hebben ze een megaprobleem.”

18 mrd

is het bedrag dat het kabinet-Rutte I kortte

Op de kinderopvangtoeslag werd bijvoorbeeld fors bezuinigd, tot bijna een half miljard euro per jaar. Het kabinet van VVD en CDA, met gedoogsteun van de PVV, zette ook het mes in de inburgeringscursussen. Dat budget werd gekort met 100 miljoen in 2011 oplopend tot 340 miljoen per jaar in 2015. Ook werd besloten 1 miljard in de salarissen van ambtenaren te snijden. Daarnaast ging de accijns op sigaretten omhoog, dat leverde 200 miljoen euro per jaar op. Ook het koningshuis moest eraan geloven. Dat ontving in 2011 ruim 400.000 euro minder dan in 2010, maar nog altijd 39,2 miljoen euro.

12 mrd

werd er extra gekort in het Lenteakkoord

Daarin besloten CDA, VVD, D66, ChristenUnie en GroenLinks in het voorjaar van 2012 om de lasten fors te verzwaren, wat veel mensen nu in hun portemonnee voelen. Zo ging de btw naar 21 procent, het eigen risico in de zorg naar 350 euro, de hypotheekrenteaftrek werd beperkt en er wordt gewerkt aan plannen om de huren te verhogen. Bovendien werd afgesproken de pensioengerechtigde leeftijd in 2023 naar 67 jaar te brengen.

16 mrd

komt daar nu weer bovenop onder Rutte II

Het gaat onder meer om een bezuiniging van 5 miljard euro op de zorg. Ook wordt 3 miljard gekort op sociale zekerheid en arbeidsmarkt, onder meer door hervorming van het ontslagrecht en inkorting van de maximale WW-duur. De PvdA stemde daarnaast in met een bezuiniging van 1 miljard euro op ontwikkelingssamenwerking. Aanvullende bezuinigingen van 2,5 miljard op de overheid moeten vooral worden opgebracht door verplichte fusies van kleinere gemeenten. VVD en PvdA willen dat gemeenten minimaal 100.000 inwoners tellen.

3-6 mrd

zou er volgend jaar nog eens bijkomen

Hoeveel het precies wordt is afhankelijk van hoe het begrotingstekort zich ontwikkelt. De Europese Commissie voorspelde afgelopen vrijdag dat dit tekort komend jaar uitkomt op 3,6 procent. VVD en PvdA willen in 2014 weer voldoen aan de EU-norm van maximaal 3 procent tekort.