Wie voedt in Europa de voetballers op?

De KNVB praatte vandaag over het uitbannen van wangedrag op het veld. In andere landen wordt verschillend omgegaan met fair play.

Na de dood van grensrechter Richard Nieuwenhuizen op een amateurveld in Almere in december 2012 zette de KNVB in op de voorbeeldfunctie van profvoetballers. In het betaald voetbal zou strenger gelet gaan worden op de omgang met de scheidsrechters. Direct geel voor protesteren en ook trainers sneller naar de tribune sturen als ze lopen te tieren tegen de vierde man. Want: ‘Zonder respect geen voetbal’.

In Engeland wordt sinds een paar jaar streng opgetreden tegen spelers en trainers die protesteren tegen de scheidsrechter. Na de misdragingen door Manchester United rond de eeuwwisseling onder leiding van Roy Keane – het elftal omsingelde regelmatig de arbiter wanneer het ergens niet mee eens was – greep de Engelse voetbalbond in. Op protesten en intimidatie volgen boetes en schorsingen.

„Spelers worden steeds professioneler en houden zich in tegenover de scheidsrechter”, zegt Phil Dorward van de Professional Game Match Officials Board die scheidsrechters levert voor de zeven hoogste divisies. „Ze willen geen kaarten krijgen voor dit soort stomme dingen, dus houden ze zich in.”

De aanpak lijkt te werken. Gemiddeld zijn er in de Premier League 22 overtredingen per wedstrijd, een daling van 16 procent ten opzichte van 2010. Het aantal gele en rode kaarten is met 10 procent gedaald ten opzichte van vorig seizoen en is al jarenlang het laagste van de Europese topcompetities (zie kader). Dorward: „We fluiten niet voor kleine dingetjes, maar als spelers de scheidsrechter bestormen volgt wel direct een straf.”

Naast spelers die zich mede door de strengere straffen beter weten te beheersen, hebben de scheidsrechters zich aangepast. Dorward: „Ze zijn minder flegmatiek geworden, hebben hun lichaamstaal aangepast. Het is nu minder demonstratief, zonder wilde gebaren.”

Ook worden scheidsrechters elke wedstrijd door meer mensen van de bond beoordeeld. „Vaak oud-spelers en oud-scheidsrechters, mensen die weten wat er speelt”, zegt Dorward.

Het straffen van spelers die toch over de schreef gaan is in eerste instantie aan de scheidsrechter, maar soms kan de bond ook een straf uitspreken. Er zijn geen vaste sancties. Per geval wordt bekeken wat een passende straf is.

Het zijn in Engeland nu vooral de trainers die protesteren. Twee jaar geleden werd United-trainer Alex Ferguson vijf wedstrijden geschorst omdat hij scheidsrechter Martin Atkinson verweet „oneerlijk” te fluiten. Ook kreeg hij een boete van 35.000 euro. Newcastle-trainer Alan Pardew werd vorige maand twee wedstrijden geschorst en beboet met 25.000 euro, nadat hij de vierde official geduwd zou hebben.

In België richt de aanpak zich meer op de scheidsrechters dan op spelers en trainers. „Het is niet de hoofdtaak van de bond spelers op te voeden, dat is aan de club”, zegt Kris Bellon, manager arbitrage van de Belgische voetbalbond KBVB. „Er is wel een ethische code voor scheidsrechters. Zij zijn de ambassadeurs van de bond. In de code staat bijvoorbeeld dat ze de wedstrijd integer moeten leiden, geen vooroordelen mogen hebben, een goede relatie met trainers en spelers moeten hebben, enzovoorts.”

Als spelers of trainers over de schreef gaan is het aan de scheidsrechter om te straffen; dat leidt meestal tot een schorsing of een boete.

De Duitse bond heeft volgens een woordvoerder buiten de internationale spelregels „geen extra regels” voor fair play en de omgang met de scheidsrechter. Wel is er de campagne „Fair ist mehr” die lijkt op de respect-campagne van de KNVB. De campagne richt zich op het amateurvoetbal, maar er is ook aandacht voor de voorbeeldfunctie van profvoetballers. Ook is er – net als in Nederland – aandacht voor de negatieve invloed van schreeuwende ouders langs de lijn.

„In Italië is deze discussie niet echt aan de orde”, zegt een woordvoerder van de Italiaanse bond Lega Calcio. „Protesteren tegen de scheidsrechter gebeurt nu niet meer of minder dan andere jaren.” Optreden gebeurt in eerste instantie door de scheidsrechter. In uitzonderlijke gevallen treft de bond sancties. Bij elke wedstrijd zit een waarnemer op de tribune die incidenten rapporteert waarna een straf kan volgen.

Ook in Italië raken spelers zich bewust van hun voorbeeldfunctie. Afgelopen weekeinde betuigde een speler van Catania op de website van de club openlijk spijt tegenover spelers en publiek over de rode kaart die hij kreeg in de wedstrijd tegen Parma.

Vooral in Nederland wordt gehamerd op de voorbeeldfunctie van profs voor het amateurvoetbal. „Dat komt omdat het amateurvoetbal in Nederland zo groot is”, weet de Brits-Nederlandse voetbalkenner Simon Kuper. „Nederland heeft het hoogste percentage amateurvoetballers ter wereld, daarom krijgen incidenten zoals in Almere zoveel aandacht. In Nederland wordt fair play vermengd met respect voor autoriteit in de maatschappij.”

Kuper denkt ook dat de discussie over fair play meer leeft in Noord-Europa dan in de Zuid-Europese landen. „Daar gaat het eerst en vooral om de winst. Hoe je wint, maakt niet uit. Dat je aan een speler als LuisSuárez.” De Uruguayaan riep in Nederland (FC Groningen, Ajax) en daarna in Engeland (Liverpool) veel weerzin op met zijn onsportieve gedrag en fopduiken.

Kuper: „Suárez wil gewoon winnen, de manier waarop maakt niet uit. Sportiviteit wordt in landen als Nederland en Engeland veel belangrijker gevonden dan elders. Duitsland is het land van de Schwalbe, maar ook daar is tegenwoordig meer aandacht voor fair play.”