Politieke impasse, wat nu?

Gisteravond was het spannend in Italië Bersani haalde met zijn linkse partij de meeste stemmen in de Kamer Berlusconi werd met zijn rechtse partij juist groot in de Senaat Ook komiek Grillo scoorde goed

Workers remove electoral information banners in a polling station in downtown Rome on February 25, 2013 during Italy's general elections. Italians fed up with austerity voted in the country's most important election in a generation, as Europe held its breath for signs of fresh instability in the eurozone's third economy. AFP PHOTO/ Filippo MONTEFORTE
Workers remove electoral information banners in a polling station in downtown Rome on February 25, 2013 during Italy's general elections. Italians fed up with austerity voted in the country's most important election in a generation, as Europe held its breath for signs of fresh instability in the eurozone's third economy. AFP PHOTO/ Filippo MONTEFORTE AFP

Redacteur Europa

De stemming in het Huis van de Architectuur in Rome, waar de Democratische Partij zich voorbereidde op een overwinningsfeestje, werd gisteren met het uur bedrukter. Een uur nadat de stembureaus dicht waren gegaan waren er nog gloedvolle woorden over de verantwoordelijke taak die de linkse partij wachtte. Maar een paar uur later begonnen kopstukken van de partij hardop te praten over nieuwe verkiezingen. Want die van zondag en maandag hebben een grote politieke impasse opgeleverd. En tegelijkertijd laten zien hoeveel Italianen het huidige systeem meer dan beu zijn.

De uitslagen waren gisteravond nog niet definitief. Maar de tendens was duidelijk. De Democratische Partij haalt in de verkiezingen voor de Kamer net wat meer stemmen dan het rechtse blok, ongeveer dertig procent. Met de bonus voor de grootste partij zou partijleider Pier Luigi Bersani 55 procent van de zetels krijgen.

Maar in de Senaat wordt juist het rechtse blok Volk van de Vrijheid van oud-premier Silvio Berlusconi de grootste partij, volgens de laatste cijfers. Dat verschil ontstaat omdat de bonus voor de grootste partij per regio wordt uitgedeeld. En belangrijke regio’s met veel zetels als Lombardije, Veneto en Campanië gingen naar het kamp van Berlusconi.

Een werkbare coalitie tekent zich niet af in de Senaat, want de alliantie van premier Monti bleef steken op rond de 10 procent nationaal, en zou in de Senaat onvoldoende zetels krijgen om Bersani aan een meerderheid te helpen. ‘Onbestuurbaarheid’ was het woord van de avond.

Kwart voor Beppe Grillo

En dan is er nog het spectaculaire resultaat van Beppe Grillo. De populistische komiek wist bij veel Italianen een snaar te raken met zijn rauwe uithalen naar baantjesjagerij en zelfverrijking onder politici. Hij wil heel de oude garde naar huis sturen, Berlusconi en Bersani voorop, en kreeg landelijk ongeveer een kwart van de kiezers achter zich. Dat is veel meer dan voorspeld.

Grillo heeft steeds gezegd dat hij niet met andere partijen wil samenwerken. De woordvoerder van zijn beweging, Marta Grande, zei: „Wij zullen de ideeën steunen die goed zijn voor het land en die overeenkomen met ons ideeën.” Het was gisteravond nog onduidelijk wat dat in de praktijk zou betekenen.

„We moeten de kieswet hervormen en dan snel weer gaan stemmen’’, zei Stefano Fassina, economisch woordvoerder van de Democratische partij. Hij legde de oorzaak voor het tegenvallende resultaat bij de kieswet.

Maar de uitslag laat ook de veerkracht van de 76-jarige Berlusconi zien. Via een media-offensief wist hij zichzelf, vrijwel afgeschreven, weer op de kaart te zetten. Dat was niet alleen maar propaganda via de eigen zenders. Een keerpunt was een lang interview met Michele Santoro, een van zijn meest verbeten critici. Showman Berlusconi kwam daar strijdbaar uit – iedereen herinnert zich de theatrale manier waarop hij een stoel schoonveegde waarop een tegenstander had gezeten.

Zijn belofte om de gehate belasting op het eerste huis terug te betalen, de IMU, bleek ook een schot in de roos. Over de haalbaarheid daarvan ging het nauwelijks. „Desnoods betaal ik die uit eigen zak’’, zei Berlusconi. Bersani had daar geen overtuigend antwoord op. Hij gaf Berlusconi sowieso weinig weerwerk, anders dan dat hij niet wilde meedoen aan het ‘cabaret’ en ‘serieus’ wilde blijven.

De politieke geslepenheid van Berlusconi is niet de enige verklaring. Links wekte vaak de indruk de overwinning al in de zak te hebben. De campagne van Bersani was lauw en meer gericht op het bijeenhouden van de eigen linkse gemeenschap dan het aantrekken van centrum-kiezers.

Veel centrum-rechtse kiezers zagen geen alternatief voor Berlusconi. „Hoe kan het dat met alle schandalen in Lombardije nog een meerderheid van de kiezers voor rechts blijft’’, zei journalist en commentator Gad Lerner. Hij gaf zelf het antwoord: „Er bestaat nog altijd een fundamenteel wantrouwen tegen links. Veel mensen in het noorden zien dat vooral als de partij die met belastingen hun rijkdom willen verdelen.”